Baliliringlarni Ickirge Ixqa Evetmenglar

(Radiogha berixtin burunqi piker elix nushisi)

Kahar Barat

Halayiq, Uyghurlar buzulmaqta, aldini tosumisaq bolmidi! Yeqinqi bir qance yildin beri namussiz adem sodigerliri Uyghurlarning balilirini ickiri olkilerge hizmet, pul tepix ve hetta “terbiyelex” bahaniliri bilen elip ketip emiliyette ularni qul ornida satmaqta ve turluk-tumen jinayet yollirigha tiqmaqta. Umumy ehvaldin qarighanda u yaqlargha ketket balilarning ondin toqquzi yaman yollargha kirip ketken. Etkescilering kopi Uyghur ve Hitaylarmu bar. Ularning kopi mehelle ve yezilardiki tonux nersiler bolup oy-oylerge kirip balilarni yighip ata-anilirigha “kavaphanida ziq otkuzidu”, “axhanida ixleydu”, “omekte usul oynaydu” digendek yahxi sozlerni qilip, pul berip, aldap elip ketidiken. Degendek uzun otmay baliliridinmu pul kelgili turudiken. Emeliyette hazir ularning kopi yancuqci, pahixvaz ve zeher etkesciliri bolup millitimizde yengidin xekillengen bir jinayetciler qoxuni bolup qaldi.

Etkesciler mehellilerdinla emes bezide ocuq gezitlargha “ixci elix” elanlirini ciqirip, “terbiyelex kurs”lirini ecip ve hetta kocida yurgen balilarni bulap elip mangmaqta. Bezi guruppilarda satidighan balilarning sani 20-30gha yetken. Bezi mesuliyetsiz ata-anilar turluk yaman heverlerni anglisimu bilmeske selip, pul kelgenligige hox bolup yurvatidu. “Yengi ix orun”lirigha barghan balilar igisiz, ata-anasiz ve mektepsiz Hitayning yengi kapitalizim dunyasida yurup uzun otmeyla yaman yolgha kirixining birinci qedimini baxlimaqta.

Bezi etkescilerning ozliri kespy oghrilar bolup, uxxaq balilarni apirvalghandin keyin yancuqciliqqa ogutup, mejburlap ettigende kocilargha tarqitivetip kecte yighvalidiken. Bu balilarning otturice kunde oghurlap kiridighan kirimi 5000 Yuendin axidiken. Oghrilarning hojayini pullarni yighvelip, balilarni bir top eski oyde yatquzup, ozliri bex yultuzluq hotellerde yatidiken. Bu balilarning yataq, taziliq ve yimek-icmek turmux xaraiti nacar bolup, her kuni hojayinning “vezipisi” ve tutulup qelix hevipi astida bir hil jahalet pishologiyesi icide yaxap bara-bara narsideliqtin aldamci, sahtipez, rehimsiz, saqci ve qanundin qorqmaydighan heqiqi jinayetcilerge aylanmaqta. Hazir ickirde aptuvuzlarda Wizu dise hemme Hitay yancughini tutudighan boluptu. Bular millitimizning namini tokup, tereqqy qilvatqan milly ziddiyet ve ocmenlikni kuceytmekte. Netijide ickirde normal hizmet, seyle-sayahet ve oqet qilvatqan Uyghurlarning yoli tosulup, kemsitilip, qarap turup yaman ademlerdin bolup qalduq. Hazir ickirde hotellerge Uyghurlarni almaydu. Biz huddi Amerikidiki Nigirlargha ohxap qalduq. Bu hil kemsitixke obdan bahane tepip berivatqanlar axu jinayetciler. Muxu kunde Uyghurlargha kelvatqan ataka bir tereptin Wang Zhenning quturtuxidin bolghan bolsa yene bir tereptin muxundaq eblehlerning buzghunciliqidin bolghan. Bu iplaslar hetta cet’ellikergimu qol salmaqta. Cet’ellikler omumen Uyghurlagha hisdaxlighi yahxi, bizning ehvalimizni cuxunudighan ve yardem beridighan muhum ademler idi. Uyghur oghri ve aldamciliri xularnimu bulap helqarada yuzimizni tokti. Buning bizge kelturgen ziyanlirini qiyas qilix mumkin emes.

Biz musulman helq, bezi jinayetler qanunghila hilap bolup qalmastin dinimizgimu hilap. Bezi mulazimet orunliri Uyghur qizlirini elixqa amraq. Bu qizlar destlepte axhana ve kuluplarda ixlep, usul oynap uningdin keyin pulning arqisigha kirip Karaoke ve kicilik kuluplargha kirip ixlexke baxlaydu. U yerlerde meslerning qucighida olturup haraq icidu, tebiiki qedemmu-qedem pahixvazliqqa otudu. Hettaki Bijindiki Xinjang Bensicuning ustunki qeviti bir kiclik kulup bolup, kec saet 10ghice adettiki milliy usollarni oynaydiken, unigndin kiyin derizilerni taqap yalingac usollarni oynaydiken. Ickirde bezi qizlirimiz lukcekler gurohining qoligha cuxup, ularni baxqa pahixhanilargha setivetken.

Zeherlik cekimlikler yaxlirimiz arsida keng tarqalmaqta. Afghanistanda epiyun terix dinny olimalar teripidin ceklengendin kiyin, hazi zeherlik cikimlikler Yunnendin ciqvatidu. Ularni aldi bilen Hitay mafiyaliri Guangdong, Shanghai qatarliq xeherlerge yotkep kelidiken, u yerlerdin kopince Tunggan ve Dongxang zakazciliri Uyghur xeherlirige apiridiken, parce satidighanlar ve cekidighanlarning kopi Uyghurlar bolup, hazir nurghun yaxlirimiz veyran bolup ketti. Ickirge Uyghurlar ucun evetken saqcilarning beziliri sodigerlerdin para yep beyip ketken. Autonom rayonluq hokumet mehsus saqcilarni evetip ickirdiki barliq etkescilerni yighip kelix ve jazalax kerek.

Bu ehvallar bir hil tereqqiyat, besim ve cuxkunlukning alamiti. Biz bundaq yaman yolda ketiversek bolmaydu. Siyasettin qorqup ketken Uyghur kadirliri, saqcilar, helq vekilliri ve ziyalilar hetta muxu ixlarghimu bax koturup gep qilixqa petinalmay yuridu. Hokumet ige bolmisa, qanun ige bolmisa ve saqcilar ige bolmisa helq ozimiz ige boluximiz kerek. Eger biz ozimiz millitimizning yahxi orp-adet ve peziletlirini qoghdimisaq muxu kunde Uyghurlargha koyunudighan, nime bolup ketip barghanlighimizni soraydighan bir adem barmu? Ziyalilirimiz milletke toghra yollarni korsutuxi, muallimlirimiz oqughucilarni agahlanduruxi, imamlirimiz jamaetke gep qilixi ve mexreplirimiz rolini jari qilduruxi kerek.

Osmurlerni ixqa selix qanungha hilap. Ata-anilargha xuni qayta-qayta cuxenduruximiz lazimki, balilarni hergiz oquxtin tohtatmasliq kerek, hic bolmighanda orta mektepni tugutuxi kerek. Balang yexigha yetmigice yeningdin ayrima, jening ciqip ketsimu oqut. Yeningdin kettimu, yoq digen gep. Balangni ixlitip tapqan herqandaq kirim uning hayatigha tolem bolalmaydu.