Yekinda, Uyghur boy namidiki kerindishimizning tor arkilik dunyadiki kerindashlardin ozining chet’elge chikip okush mesilisi hekkide meslihet sorap yazghan xeti we uningha jawaben bezi kerindashlirimizning kayturghan inkaslirini okup kaldim. Menmu ashu ukamdek jeryanlarni bashtin kechurup, chet’elde okush pursitige erishish,xizmet kilish, yashash kiskisi, reallik bilen ghayining otturisida bir meydan chaykilip otushtek jeryanlarni bashtin kochurgechke bu ukam we bu ukamgha oxshash arzusi bar kerindashlirimizgha az-tola paydisi bolsun uchun edebi hatire sheklidiki bu ochuk xetni yezip chiktim.
( Eskertish: makale putunley birlikke kelturulgen uyghur kompyuter yezighi bilen putturuldi.)
Salam Uyghur Ukam,
Aldi bilen elektronluk tordin paydilinip ozingizning kelgusingiz hekkide dunyadiki kerindashlirimiz bilen pikir almashturushni bashlighanlighinghizni tebrikleymen.
Eger yekin mezgildiki nishaningiz chet’elge chikip okushla bolsa mana mushuning ozi nishaninghizgha karap tunji kedemni baskanlighingizdur. Kishilik turmushta insan bashkilarning yardimige, meslihetige muhtaj bolup turidu, Yahshi niyetlik kishiler koldin kilishiche yardem kilidu, meslihet beridu. Yardemning chongi bolidu, kichiki bolidu, meslihetning toghrisi bolidu, namuwapiki bolidu. Gep, shu shehsning bashkilarning kilghan yardimige toghra inkas kayturalishida, bashkilar bergen meslihetler hekkide toghra hokum chikiralishida.
Shu wejidin, men sizning kerindashlargha xet yezip hel kilalmighan idiyiwi mesililiringiz hekkide meslihet sorighanlighingizni kollaymen, oz nowitide, wakit ajritip soalliringizgha jawap yazghan kerindashlarghimu rehmet eytimen.
Gepingizning oramidin karighanda, 20-22 yashlar opchorisidiki hayatka soal koyup, oylinip yashaydighan yash yegit ohshaysiz. Mana bu sizning baylighingiz. Yashlik, Intilish, Jasaret ---- Toghra nishan we izchil herket bilen birleshkendila unum hasil kilidu. Sizde aldinki uch xil amil bar iken, emdi kiyinki ikki xil amil hekkide kopchilikning mesliheti, ozingizning imkaniyiti asasida karar chikirip, herketke atlining, yeni boshashmay, teriship ugunung.
Ishiningki, Allah –terishchan, toghra niyetlik bendisini armanigha yetkuzguchidur.
Mening sizge bu derijide murajet kilishimining sewebi shuki—hayatta biz nurghun kedemlerni basimiz, emma hayatimizgha, tekdirimizge tesir korsitidighan bir nechche kedem intayin muhim. Adem, ashundak muhim kedemlerning birini sizning yeshingizdiki chaghlarda basidu. Xoshallinarlik yeri, siz kedemni toghra yolunushke karap eliwitipsiz. Dikket, bu sizning chet’elge chikip okushni mekset kilghinighingizla toghra yolunush dep keskin iytkinim emes, beziler chet’elge okushka chikmay turupmu, bezi chet’elge chikkanlargha karighanda oz wetinimizde ehmiyetlik, yahshi ishlarni kilip yashaydu. Alayli, bizning dihkanlirimiz, okutkuchilirimiz we ziyalilirimizning ichide bezi esil peziletlik insanlar bar. Ular oz sharaitliridin paydilinip helkimiz yashawatkan muhitning pak we sap bolushi, milli en’enimizning dawamlishishi, yokap ketmesligi uchun un-tinsiz tohpe koshidu. Men ularning tokuwatkan terlirining, beriwatkan kurbanlirining ulughlighini ozemmu chet’elge chikkandin keyin bildim. Mening sizni toghra yonulushke karap mengipsiz diginimde, sizning belim ilishka kizikidighanlighingiz, kelgusingizni yahshi kilishka intilidighiningizni kozde tutkanlighimdur. elwette, bu bir xil saghlam pishika, we aktip bolghan kishilik karashtur. Systema neziriyisi boyiche pikir yurguzgende, “topning yaki kolliktipning iktidari uni teshkil kilghuchi yekke amillarning kuchluk-ajizlighi bilen munasiwetlik”. Yashlar mana muxu topning motori. Epsuski, etrapimizgha baksak, siz dimetlik nurghun ini-singillirimiz bar, birak kanchisi sizdek arzu-istekte? sizdek intilishte?. Ularning hemmisi sizdek rohi halette bolsa yahshi bolatti, emma reallik undak emes. Ijtima’itimizde, jemiyetni unumlik idare kilip kishilerning herkitini toghra, aktip bolghan yolunushke yitekleydighan mexanizm bizde ashu yukurida men iytip otken bir kisim yaxshi insanlirimizning terishkinigha bakmay turluk sewepler tupleyli, kunsayin susliship ketiwatidu. Likin, bir millet, bir jemiyet ziddiyet we besim ichide yaki terekki kilidu yaki ghayip bolidu. Shunga biz uchun yol birla---U bolsimu yamanliktin ghalip kelip aldigha karap mengish. kishilirimiz arisida jahan korgenseri, uchur almashturush kucheygenseri bu nuxtini teximu enik tonup ozinila emes, kopnimu oylaydighan, xelkige jumlidin yashlargha kolidin kelsila yardem berishke intilidighan keypiyatning shekilliniwatkanlighidin his kilish mumkin.
Wahalenki, sizdek bilim izdiguchilerni kollashni kopchilik kerindashlirimiz burch we sherep dep bilsimu emma kollashning derijisi we mezmuni kishilerning yashawatkan yerdiki sharaiti we imkaniyitige bekip oxshash bolmaydu. Siz xuda buyrup arzuliringiz emelge iship chet’el tuprikigha kedem baskanda ashularni his kilisiz. Ishiningki, boshashmay terishchanlik korsetsingizla chet’elge chokum kileleysiz, men ozem tonuydighan “chet’elge chikip okuymen” dep niyet kilghan kisxilerning hemmisining digudek Amerika, Kanada, Engliye, Australiye, Germaniye we Yaponiye katarlik doletlerge okushka chikip okup, xizmet kilip turuwatkanlirini bilimen. Dimek, u tamamen mumkin ish. Men dixanning balisi, iktisadi asasim yok dep meyuslenmeng, menmu taghlik rayonda bashlanghuch mektep okutkuchisi ailiside tughulghan, urumchide ali mektepte okup, xizmet kilip, andin TOFEL, GRE imtihanlirini berip Amerikigha okushka kelgen. Men tonuydighan kishilerdin bir nechchisimu keshker, aksuning korla, turpanning yezilirida, kichik bazarlirida tughulup chong bolup, ali mektepni putturup, keypi-sapaning, hozur-halawetning keynide bolmay, teriship okup chet’ellerge okushka kelgen. Iktisad mesilisi elwette sizningla emes, asasen hemme uyghur yashlirining beshini katuridighan mesile. Uyghur dixanliri bilen muashlik xizmetchilerning otturisidki kerim perkini wetende chongrak diyishke bolsimu, emma chet’elleridki turmush we baha systemsi boyiche hisaplighanda asasen oxshash. Yeni, ata-anisi dixan bolghan we kadir bolghan uyghur yashliri chet’elde okushning we turmushning kedimini asasen oxshash pellidin bashlaydu.
Siz awal teriship ugunup, teyyar bolung, purset, teley, riski digenler andin sizge mensup bolidu. Tordiki bir kerindishimiz iytkandek, chet’elge her xil amal bilen kelgili bolushi mumkin. kelishning her xil sewepliri bolushimu mumkin. Biz uyghurlar toplushup olturakliship, koyuk jama’etchilik kilip yashap kelgen helk. Meningche, chet’elning muhiti herkanche erkin,guzel we bayashat bolsimu emma chet’eldiki her bir uyghur ozi tughulup chong bolghan muhitni, ijtimailikni seghinidu. Bu xil ijtimai muhitni, keypiyatni melum san we supet peyda kilidu, dimek bu xil muhit oz nowitide melum sandiki uyghurlarning bolushini telep kilidu. mushu menidin iytkanda bolsimu, chet’elde her bir uyghurning etrapida uyghurlarning kop bolghini yahshi ish.
Sizdek yashlargha nisbeten, okush yoli bilen kilish tamamen mumkin, gerche uning jeryanliri murekkep, japalik, uzun we kimmet bolsimu. Uyghurlarning okush we tijaret we bashka sewepler bilen chet’elge chikishi 1980-yillardin keyin yilsiri kuchiyishke bashlighan bolup, uyghur jemiyitide 80- we 90-yillarning otturlirighiche chet’elge chikkanlargha hewes kilidighan bir xil keypiyat shekillengen idi.Bu xil keypiyatning shekillinishini yuze kuzetkende, yipek yoli wadisida, ottura asiya dalalirida ata –bowiliri helkara soda-tijaret bilen shugullinip, helk’ara alakining paydisini korup kelgen, emma uzun bir mezgil solchi, bekinme siyasetning tesiride nadan we namrat kalghan uyghurlarning, demallikka chet’elge chikishni maddi jehette menpeet elishning tiz we unumlik yoli dep karighanlighidin bolishi mumkin. Nimila digen bilen iktisadning nurghun ishlarda hel kilghuch rol oynaydighanlighining birge birni koshsa ikki bolidighandek, yaki yamghur yaghsa yerni hol kilidighandek hekiket ikenlighi hemmige ayan.Eng deslepte uyghur tijaretchiler ottura asiya memliketlirige yurush kildi, okughuchilar asaslighi yaponiyege yurush kildi. Yaponiyedek emgek kuchi kimmet, muashi ustun, we mal bahasi ustun dolette ihtisatchanlik bilen okup, derstin sert chaghlarda ishlep pul tepip wetenge kaytkan okughuchilarning nisbeten “bay” halette peyda bolushi, bezi kishilirimizge chet’elge chikish huddi uyghur xelk chochekliridiki “echil dastihinim, echil” dikidek, chet’elge chikish bilen pul, baylik ozi kelidighandek tesr berdi. Emilyette, u xil tesirlerning beziliri muhit we sharait ozgergen ehwal astidila rast bolushi mumkin. (Yeni siz amerika, yapondek doletlerde pul tepip, shu doletlerdiki cheghingizda iktisadchanlik bilen yashap melum mikdardiki pul bilen urumchige yaki keshkerge kaytsingiz). hetta bezi kishilirimiz Pakistandek ozining puxralirining kosighini toluk bakalmighan, bir mustekil dolet bolsimu bezi jehette Uyghur jemiyitidin kalak, arkida kalghan doletkimu chet’el dep chikip bekishti. Bundak doletlerge chikkandin amerika, kanada, engliye, germaniye we yaponiyege chikip korup bakkan yahshi., eger okush uchun bolmisimu.
ilawe-1: Arimizda beziler ehtimal bularni okuwutup “bu bir xil bekla materialistik karashku, biz kilishka tegishlik nurghun ishlar tursa” dep eyiplesh neziride bolushi mumkin. Toghra , biz uchun yene nurghun “ehmiyetlik” ishlar bar. Sozlep kelsek, “toghra adem bolup yashashtin tartip, imanlik musulman bolup yashashkiche, hayatni menilik otkuzushtin tartip, ewlatlargha abide tikleshkiche”… bezi mesililerni talash-tartishtin kilghandin kore her kishi oz layighida ish kilghan yahshi.
Emma chet’eldiki doletler kanche terekki kilghan bolmisun, ulardin yenila aldirap kop umitlerni kutmigen yahshi. Mushuni chekish kilip turup men towendikilerni sizge we sizge oxshash Istektiki kishilirimizning dikkitige sundum:
Chet’elge kilishtin burun mundak bir nechche nuktigha dikket kilish.
Chet’elge kilip okush yahshi ish, adem bir tereptin bilim alidu, bir tereptin jahan koridu, dunyani, sheyi’ilerni chushunushi chongkurlishidu, oz aldigha mustekil yashash jeryanida Insanlik harakteri mustehkem bolup yetilip baridu. Likin, chet’elge chikip okush---bir adem uchun hayatta kozligen meksidining emelge eshishi emes, eksinche bashlinishi bolup kelishi mumkin.
Bir kerindishimiz “okush mukapatigha erishken bir okughuchi bu yerde turmushini bayashat otkuzeleydu mesilen, azade yatak, hususi kompyutergha ige bolidu” dep yeziptu. Unisi rast, Amerikining ali mektepliri toluk okush mukapati alghan okughuchini adette bikarlik okush we ottura hisap bilen eyigha $1500 dollardin okush teminat puli bilen bir yilda 9 ay teminleydu. (bu okushlar we mektepning okush mukapati bilen teminlishi adette 2-5 yilghiche intervalda bolidu) Eger 2-3 okughuchi bilen yatakdash bolup eyigha oy ijarisi uchun 400-500 dollar tolep, tamakni ozingiz itip yesingiz, u pulda tehi computerla emes, mashinimu alalaysiz. Eger ailingiz bolsa yene bashka yerde az-tola ishlimisingiz bu yerde u pul bilen hetta urumchide bar bezi turmush sewiyingiznimu sakliyalmaslighingiz mumkin. Qunki bu pullar bu yerde anqewala kop pulmu emes. Elwette bu shehslerning istimalni tallishigha baghlik.
Ilawe-2: mushu ishlarni yeziwitip bir ish isimge keldi. Amerikidin tetil kilip weten’ge kaytkanda, bir neqqe buraderler bilen bille chay eqip olturduk. Buraderlerdin beri mashinam bar yoklughini soridi. “yok” dep jawap berdim men we chushenqe berdim. “halisam, 600$ ghimu 6000$ ghimu mashina alalaymen, likin hazir zoruriyiti yok, men uchun mashina digen hewes uchun emes belki zoruriyet bolsa alidighan nerse”. Dimisimu, Amerikidek istimal hahishi kuchluk dolette 3000-4000 dollar pulingiz bolsa, yengi mashina alalaysiz. Chunki, inawetlik kartuchka(credit card) shirketliri amerika iktisadining omumi ehwaligha karap istimalqilarni osumsiz (kiska mezgil),we towen osumluk kerz bilen teminleydu (inawetlik kartuqka eshlitish emilyette bashkilarning pulini waktinqe kerz ilip ishlitish bolup amerika iktisadida mewjut muhim 6-7 xil kerz shekilliri yeni oy elish uchun kerz elish (mortgage), mashina setiwilish uchun kerz elish( auto loan) largha ohshash. Emma inawetlik kartuqka arkilik kerz uchun toleydighan osum oy elish uchun, mashina elish uchun kerz elishler toleydighan osumge karighanda yukuri bolidu) Bu xil towen osumluk kerzning kezikturushning tesiride yukuri bahalik towarlarni setiwalghanlar melum iktisadi besimning ichide yashaydu, xalas.
Epsuski, okush tugigen haman, okush mukapat pulingizmu tohtaydu. Dimek, meyli magister aspirantlikta okung yaki doktor aspirantlikta okung, xuddi bu taghka chikkandek bir ish. taghka chikkandin keyin hemishe taghning chokkisida turuwalidighan ish bolmaydu, beribir chushmey amal yok. Mesile mana mushu yerde. uningdin bashka chet’ellik okughuchilarning amerikida kanunluk turushningmu cheki bolidu. Adette magisterlar okush putturup bir yil, doktorlar bir yerim yil oz kespidin praktika kilish pursiti bar, eger shu jeryanda chet’ellik okughuchilar xizmet tepip shirketining kollisihigha erishelise, amerikida turush salahiyitini tengshigili bolidu, bolmisa kelgen yerige ketmey amal yok, ketmise, koghliwetmeydu, emma kanunsiz bolup her jehettin keynilidu.Amerkigha kelgen kerindaxlirimizning kopinchisi awal okuydu, unwanni elip bolghandin keyin amerikilik we chet’ellikler bilen rikabetliship xizmet tapidu, anglashlargha karighanda uyghur kerindashlarning ichide okup xizmet tapalmighini yok iken, dimek bu yerge kelip okup xizmet tapalmay kilishtin ensirepmu ketmeng. (weten’ge kaytip ketmey turup kalidu digen perez astida). Meningche bashka doletlerningmu ozige chushluk mushuningha alakidar belgilimiliri bolushi mumkin. shunga okushka kelgende, okughanda mushu nersilerni oylinip, kespni tengsheshke toghra kelse ikkilenmey tengshep, bazarning ihtiyajigha mas kilidghan kesplerni okush kirek. Kapitalistik iktisad-iktisadi dewrilik asasidiki igilik bolup, uningda kerelsiz halda iktisadi turghunluk, kasatlik we gullinish daim yuz berip turidu. Iktisad gullengen chaghda emgek baziri omumi yuzluk yahshilinip, azrak texnikilik bilimingiz we tejirbingiz bolsila ishka orunliship ketisiz. Iktisad nacharlashkanda yeni turghunluk we kasatlishishka karap yuzlengende ishsizlik kopiyip, shirketler weyran bolghanda xeli obdanla tejirbingiz we kabilyitingiz bolghan tekdirdimu ish chikmay kelishi mumkin. Nowette, bu jehette ehwal korunerlik boluwatkini pul-muamile we yukuri tehnikilik compyutergha alakidar kesplerdur. Undakta,Bu yerde turup kalghanlar uchun zadi kandak kesplerni okughanda andin nisbeten xaterjem xizmetke ige bolghili bolidu? Beziler mushu sualni koyushi mumkin. Buninggha enik we mutlek jawap yok. Emma mening kuzitishimche, sehiye, tibbi dawalash, dorigerlik, biologiyelik texnika we boghaltirlik, actuarial kesplirini okughanlar, hemde nopuzluk ali mektepte dokturluk okup, nechche parche makale ilan kilghanlarning (ali mekteplerning okutkuchilighigha iltimas kilsa bolidu) xizmetke erishishi we xizmetni saklap kelish nisbiti yukuri.
Ilawe-3: Elwette, bu mutlek ish emes, yenila individual shehsning ozige baghlik, Uyghurlarning ichide oz ekil-parasiti we talanti bilen amerikidiki dunyagha meshhur dora shirketliride, sanaet shirketliride, pen-tehnika organlirida xizmet kilip shularning yukuri ottura derijilik bashkurush katlamlirigha kireligen uyghur perzentlirimu bar. Adette, biz uyghurlarning ehwalida, okushka kelgen bir yash,okushni putturgende, oyluk-ochaklik bolidighan mezgil bolidu-de, toy kilip bala-chakilik bolup bir oyni bashka kiyidu, semimilik bilen iytkanda, chet’elge kilip okup, ishni noldin bashlap oyning murisidin tutun chikarmak ongaymu emes. Keshker-Atushta, oyning morisidin tutun chikirish bilen New-Yorkta yaki Tokyoda oyning morisidin tutun chikirishning perki kop. Yene bir kerindishimiz “jahanda kazanning kulighi hemme yerde tot” dep yazdi, yene bir kerindishimiz “kazanning kulighi bezi yerde tot emes, alte” dep yazdi. Ademler pikir kilghanda ozlirining turmushta, hayatta korgenlirige, bashtin kequrgenlirige asasen yekun chikirip sozleydu. Kishilerning hayat serguzeshtisining ohshimaydighanlighi inik. Jumlidin ashu ikki kerindishimizmu shundak. Emma her ikkisining pikride mueyyen toghrilik bar. Amerika jemiyiti nimila digen bilen uyghur jemiyitige ohshimaydu. Bu yerde kishiler shehsning muweppikiyitige bek chokunidu. Ular muweppikiyetning konkritnilashkan sheklini dollar yaki ikkinchi bir turluk kilip iytkanda maddi baylik bilen olcheydu. Kishiler ara alake we dostanilik, mehir-muhebbet sus. Ehtimal bu turmush we xizmettin kelidighan besimning eghirlighidindur we yaki ebjesh mediniyetning netijisidur. sizmu bu jemiyette yashighan ikensiz, oxshash mesilige duch kilisiz. Uyghur jemiyitide, biz nisbeten azadirek yashap ugunup kalghan. Demallikka bu besimler eghir kelidu.Bu besimlerni yok kilishining birdin-bir amali, mukim bir xizmet we uyghur kerindashliri bilen dunyaning neride bolmisun melum munasiwetni saklash. Turaklik kerim her halda nurghun ghem-endishilerni koturiwitidu. Emma, bu yerde hichkim sizge hizmiting mukim dep kapalet birelmeydu, yukurida sozlep otkinimdek bu kapitalistik iktisadning alahidiligi. Mening yukurida kesp tengshesh zorur bolsa tengshesh kirek diginim mushuni kozde tutup iytilghan. Bolmisa ishsiz kalidighan gep, hetta magisterlik, dokturluk unwani bar amerikiliklar ozlirimu ishsiz yaki yerim ishsiz haletler mewjut. Ish bolmisa kandak kilidighan gep? Kunduluk hayat “bir nerse” telep kilidu, shunga ish izdep, wetendiki bezi yasima soletlerni tashlap ashanida, kirhanida dukanlarda ishleydighan gep, azrak kamlashturalisa taksi heydeydighan gep. Nimila digen bilen umu emgek, emgek kilip oziningkini tepip yiyeligen adem yenila shereplik.
Xosh, “kazanning kulighi hemme yerde tot ” digen kerindishimiz yukuridiki ehwallarni kuzutup digen bolushi mumkin, dimek u yalghan gep emes.
Emdi “kazaning kulighi alte” digen yerge kelsek, buni diguchi kerindishimizning teliyi we kabilyiti bar iken, u ozi digen sharaitka erishiptu. Uning otturigha koyghan mesililirimu rast. Bu adem arkilik adem bashkurulidighan emes belki kanun arkilik ademler idare kilinidighan jemiyet, (ayrim, yekke hadisilerni hisapka almighanda). Emilyette, doletlerning ilghar yaki emesligi shu doletni tirep turidighan ustikurulmigha mensup siyaset, kanun, we iktisadi tuzumlerning baylikni kishilerge tengsheshte adil we hekkani bolghan muhitni yaritip birish birelmesligige baghlik. Amerika iktisadi, hususi mulukchilik asasidiki, bazaar mehanizimi arkilik aylinidighan igilik. Bu jemiyette hususi igilik koghdilidu, herkandak nerse kanuni jexette sizge tewe iken, uni hichkim sizdin tartip alalmaydu. Bay bolush uchun hoshamet kilish ketmeydu. Sizde belim, igilik tikleshte zorur bolghan ozgiche tijaret idiyisi we melum sommidiki bashlanma capital bolsa boldi. Hichkim sizni cheklimeydu, kop ishliding, ishlimiding, jik tapting az tapting dimeydu, emma hususi kerim beji we tijaret bejini wahti wahtida tapshursingizla. gerche bu yerde kem digende parche-purat ish bolsimu chikip tursimu (bashka kelgende amal yok) likin bir omurni bundak ishlep otkuzush korkunchluk, shunga bu yerning elimi-telimini ugengendin keyin,yenila yengi tehnikilarni ugunup, yahshi xizmetlerni tapkan ewzel. Bu elwette putunley mumkin. Dimek, hulase kalam, bu yerde wetendikige karighanda nechche hesse terishishke toghra kelidu. Amerika jemiyitining systema jehettin bashkilardin perk kilidighan yene biri teripi, Kanunni ijra kilish tarmaklirining herkandak perez bilen ispatsiz halda bir kishini tutup turush, sorak kilish yaki jazalash yeni kanunnu depsende kilish hokuki yok. Undak kilghuchilarning mesul’iyiti kattik surushturilidu. Bu yerde puhralar oz presidentlirini, baxliklirini helkning menpeetini kozde tutmighanlighi, hokukini suyistimal kilghanlighi yaki ehlaki jehettin cherikleshkenligi uchun eyipliyeleydu. Bizning helkimizningmu wetende bashliklarni tillash hokuki bar, emma bu bashliklar jahangir, empirial doletlerning bashlikliri bolushi shert. Meningche “kazanning bu yerde alte puti bar” digen kerindishimiz mushuni kozde tutkan.
Yene kimdur beri, esimde kelishiche, “bu yerde bikarlik dawalinish, bikarlik oy, ish bolmisa pul berish…lar bar” digendeklerni yazdi. Bu ehtimal koprek uyghur chet’elge chiksiken dep umit kilghuchining yahshi niyet bilen digen gepidur. Meningche u xil karash “Hichnimige karimay jan bekish muhim digendek” tesir beridiken. Melum mezgil,ilajisizliktin u xil sharaittin behrimen bolushka bolidu, emma uni mekset kilip Chet’elge chikishining ehmiyiti yok yaki erzimeydu, uningdin kore opalning chamghurida Omach echip, turpanning karizlirida akkan sugha zaghra chilap yep ashu yerde oz helki bilen yashighan yahshi.
Hulasilighanda chet’elge kelish, okushka chikishning yukarkidek musbet we menfi terepliri bar. Hemmini oyliship, kongulni tohtutup, Idiye jehette yahshi yamangha teyyarlik korup, Englizche tilni ashu yerdila puhtilap, kespi asasni obdan selip, TOFEL/GRE imtihanlarni berip, okush mukapati ilip kelish kirek. Bolmisa tartidighan japa bashtila kop bolup ketip, waysaydighan, meslihet bergenlerdin, yardem kilghanlardin aghrinidighan, kishilik munasiwette bashkilar bilen yerikliship, pis’hika jehettin normalsiz bolup kalidighan ehwal korulidu.Eyni chaghda “beriwalsamla herkandak japa bolsa chidaymen, men digen erkek” digen gepni dimek, e-mailde yazmak ongay.Real turmush digen rehimsiz, uni bashtin kechurmiguche adem bilmeydu. ( men hetta toluk okush mukapati ilip turupmu waysighan ademlerni korgen). Unig ustige bu yerde adem oz uruk-tukkanliridin, helkidin ayrilip, okush putturgiche hetta xizmet tepip bir mezgilgiche tenha halda “okush, ishlesh, ishlesh yene ishlesh” tin ibaret bir xil turghun turmush ichide tunjukup yashaydighan gep.
Uyghur ukam, ademlirimiz chet’elge okushka chikkan yashlirimizdin chong umitlerni kutidu. Bezi ademlerde shu umitlerni aklighudek arman bolsimu derman bolmaydu, bezilerde derman bolsimu, undak yurek bolmaydu, yene beziler oz layighida elning kutken umidini aklash uchun un-tinsiz tohpe koshidu. Dimek chet’elde turup kalghanlarning oz aldigha tallishi, duch kelgen mesililiri bolidu. Mesilen, bu yerde tughulghan balilarning teli englizchide mukemmel, mesuliyetchan ata-aniliri ugetkenlirila uyghurche sozleydu. Yil digen otuweridu, chonglarmu kerip tugeymiz. Ashundak ketiwerse, kiyinki ewlatlar bu assimilatsiye kilish kuchi zor bolghan jemiyette ata-anisining nedin kelgenliginimu untup kelishi mumkin. Mana bu, bu yerde xizmet kilip turup kalghan kopchilik ata-anilarni endishige salidu. Anglisam, az sandiki ademler bu digen dimokratik, erkin dolet dep yurush-turushta bekla “erkin” iken, toghra, her kimning erkinligi bolidu. Shundaktimu, negila barmisak, ata –bowimizni we mediniyitimizni yokutup koymighinimiz yahshi. Kiskisi bu yerdimu yol unchiwala tuz emes, hemmige mihnet we bedel ketidu.
Men yene birawning yurttin ayrilghangha nechche yil bolupmu oz ata-anisini seghinip koymighanlighini, ata-anisining kerilighi, set ikenligi bilen nomus kilidighanlighi hekkide sozligenlirinimu anglidim. Yene birawning tughulup osken yurtdashlirining jahandarchilikni bilmeydighanlighini meshire kilip sozliginini anglidim. Mana bular az sandiki atalmish chong okuydighanlarning aghzidin chikkini. Ozining ata-anisidin, yurtdashliridin changhan u xil mangkurtlarche idiyege ademlerdin nime umit kutush mumkin?
Men sizni aldi bilen ozining ashu bir jup ak-kongul, japakesh ata-anisidin, ozining bighubar balilighini yetildurgen mihnetkesh, sadda, soyumluk yurtdashliridin we Yer sharining eng guzel hosnige jaylashkan muhebbetlik sehrayidin pehirlinidighan, Oz helkige ilajisizliktin menpeet yetkuzelmigendimu, herkanche keyin ehwaldmu hiyanet kilmaydighan, ziyan salmaydighan wapadar, wijdanlik uyghur perzenti dep oylaymen. Men yeni sizni dunyaning nerige barsun ozining uyghur oghli ikenligidin pehirlinidighan oghlan dep ishinimen.
Mening ochuk xetni yezishim gerche erzimes bolsimu sizge bolghan ashu xil umit we ishenchtin tughuldi. Terishing uyghur ukam, halisingiz towendiki e-mail arkilik men bilen alake keling.
Ehtimal sizning arzuliringizni emelge ashurushka az-tola yardimim tegse ejep emes.
Salam bilen,
Bir Uyghur akingiz.