Amerkining Hokumet Qurulmisi

Memet Emin


Amerkining hokumet qurulmisi Federal, Shitat (State) we Yerlik (City and Town) din ibaret 3 derijilik hokumettin terkip tapqan bolup, her derijilik hokumet 3 tarmaq organdin terkip tapqan, ular Memuri Organ (Executive Branch), Qanun Tuzguchi Organ (Legislative Branch) we Edliye Orghan (Judicial Branch) din ibaret. Amerka hokumitining bu 3 tarmaq orghani (3 Branches of Government) bir biridin hem musteqqil, hem bir biri bilen baghlinixliq bolup, ular bir birini putunley konturul qilalmaydu, biraq bir birini nazaret qilalaydu. Ularning bir birining qararini testiqlax hem inkar qilix hoquqi bar.

Memuri Organ (Executive Branch)

Congress Federal Hokumetning memuri organi Aq Saray (White House), Ministirligi (Departments) we Musteqqil Agintlighi (Independent Agencies) din terkip tapqan.

Aq Saray Amerkining eng yuquri memuri orgini hisaplinidu.

Amerkining Ministirligi jemi 15 Ministirligtin terkip tapqan. Ular 1. Yiza Ighilik 2.Soda Sitiq 3.Dowlet Mudapiye 4.Muharip 5.Enirgiye 6.Sehiye we Ammawi Mulazimet (Department of Health and Human Service) 7.Weten Biheterligi (Department of Homeland Security) 8.Oy Muluk we Sheher Tereqqiyat (Department of Housing and Urban Development) 9.Ichki Ixlar (Department of the Interior) 10.Ediliye 11.Emgek 12.Dowlet (State Department) 13.Qatnax 14.Maliye 15.Herbiliktin Qayitqanlar Mulazimeti (Department of Veteran’s Affair) din ibaret. Bularning ichide kop kixilerge tonuxluq bolghuni Dowlet Ministirligi (State Department) bolup, bu baxqa dowletlerning Taxqi Ixlar Ministirligige toghura kilidu. Peqet Ediliye Ministirligining baxliqila Attorney General dep atalghandin baxqa qalghan Ministirligining baxliqi Secretary dep atilidu. Ularning hemmisi qoxulup Cabinet dep atilidu. Ularni president saylaydu.

Musteqqil Agintlighi (Independent Agencies) 30 chong we 18 kichikrek bolghan musteqqil organdin terkip tapqan bolup, bu organlar birer ministirligge tewe emes. Ularni federal hokumet biwaste baxquridighan bolup, hoquq dahirsi hilila yuquri. Ularning ichide kopunche kixilerge tonux bolghanliri, Merkizi Ahbarat Agintlighi (CIA), Federal Tekxurux Idarisi (FBI), Puhralar Hoquqi Komititi (U.S. Commission on Civil Rights

Amirki Poshta Mulazimiti (US Post Service), Istimal Boyumlar Biheterlik Komititi, Muhitni Qoghdax Komititi (EPA), Federal Pul Muhamile Sitrafaniye Komititi (FDIC) qatarliqlar. Bu organlarning baxliqi chair yaki director dep atilidu, ularnimu president saylaydu.

Qanun Tuzguchi Organ (Legislative Branch)

Congress Federal Hokumetning Qanun Tuzguchi Organi (Legislative Branch) Parlamit (Congress) tin terkip tapqan bolup, Awam Palatasiyesi (The House of Representatives) bilen Kengex Palatasiyesini (The Senate) oz ichige alidu.

Kengex Palatasiyesining jemi 100 ezasi bolup, ular Senator dep atilidu, her bir shitattin ikki Senator bolidu. Ularning bir qarar wezipe otex wahti 6 yil bolup, her 2 yilda 3 den 1 qismi qaytidin saylinidu. Senatorning qayta saylinix qitim sani seklenmeydu.

Amaw Palatasiyesining 435 ezasi bolup Representative (wekil) dep attilidu, her bir shitatqa birilgen wekil san shu shitatning nopusi bilen munasiwetlik. Kop nopusi bar shitattini kop wekil bolidu. Nopusi az shitattin az wekil bolidu, eng kem bolghanda bir wekil bolidu. Wekillerning bir qarar wezipe otex wahti 2 yil bolup, saylinix qitim sani cheklenmeydu. Senator bilen Representative qoxulup Congressman yaki Congresswoman dep atilidu.

Edliye Orghan (Judicial Branch)

Federal Hokumetning Edliye Organi (Judicial Branch) Federal Sot Mekkimisidin terkip tapqan bolup, 1 Ali Sot Mekkimisini (Supreme Court), 11 Kochme Sot Mekkimisini (Circuit Courts of Appeals) we 94 Rayunluq Sot Mekkimisini (District Courts) oz ichige alidu. Ali Sot Mekkimisi 9 sotchidin tuzulgen. Bu 9 sotchining ichidin bir kixi bax sotchiliq wezipisini ustige alidu. Bu sotchilarning adette wezipe otex waqit cheklimisi bolmaydu. Eger ularning ichide birersining ornini toluqlaxqa toghura kelgende, president namzat korsitudu, parlamit testiqlaydu, biraq president ularni hizmitidin ilip taxliwitelmeydu.

Yuqarqilar asasliqi Federal Hokumetning hokumet qurulmisi bolup, shitat we yerlik hokumetningmu oz aldigha memuri orgini, qanun tuzguchi orgini we qanun ijira qilghuchi orgini bolidu. Shitatliq hokumetning baxlighi Governor dep atilidu. Yerlik hokumetning baxlighi mayor yaki dep atilidu.


        2004-yili Aughust Amerika Washington