Bu yil 4- ayning 8- kuni Xerqi Turkistan Jumhuriyeti Milli Armiyesi qurulghanliqining 60 yilliqi bolidu. 1945- yili 1- ayning 5- kuni hokumetning 4- yighin hitapnamisining 7- maddisida: "Xerqi Turkistanning tencliqini qoghdax ucun, her millet helqidin esker elip qudretlik herbi qoxun texkillex;"ni qarar qildi. Arqidinla 1- ayning 7- kuni 5- nomirliq qaraq maqullap herbi ixlar nazariti quruxni belgulep Petir Romanovic Aleksandrovni nazaretni texkillex, turluk herbi ixlar tuzumlerini layihelexke mesul qildi. 1- ayning 12- kuni ecilghan hokumentning 6- yighinida herbi ixlar nazaritini testiplap Aleksandrovni nazirliqqa (ornigha Rehimjan Sabirhaji 1- ay 27, Zunun Teyipov 3- ay 13, Ehmetjan Qasimi 3- ayning ahiri) teyinlidi. Milli Armiyening xtati, tuzumliri, unvan, kiyim-kicek xekli qatarliqlar bekitildi. Armiye tuvendikice tot derijige bolundi:
1. Yuquri derijilik ofitserler: General Mayor, General Leytenant
2. Ottura derijilik ofitserler: Mayor, Podpolkovnik, Polkovnik 3. Tuven derijilik ofitserler: Praporxik, Podporudcik, Porudcik, Kapitan
4. Jengciler: Addi Esker, Yefreytor, Mladxi Unter Ofitser, Starxi Unter Ofitser, Feld Febel
Addi eskerlerdin tartip ofitserlerghice pogon taqax, pogonni qizil, yexil rehttin tikix, jiyikini kok, qizil, aq qilip atliq esker, piyade esker ve topci eskerlerni xulargha qarap perqlendurux. Kakarni tomurde yasax, ottursining cembrikini havareng, merkezige qizghuc seriq rengde helal ay ve bex burjeklik yultuz soritini elix. Herbi unvanning yoquri-tuvenlikini siziq ve yultuzlarning az-kopliki bilen perqlendurux dep bekitti. Muntizim qoxunni teziraq qurup ciqix ucun 1- ayning otturelerida Sovettin bir turkum herbi hadimlarni oqutquciliqqa teklip qilip Qorghasta 3 ayliq ofetserler korslerini acti. Terbiyelengen korsantlarning sani 450 yetip, qisimlargha komandir qilip teqsim qilindi. Keyin 7- ayning ahirda Bayandayda 300 korsanttin 3 qarar kors acti.
2- ayning 24- kuni hokumetning 25- nomurluq qararida jengde hizmet korsetkenlerni orden ve medallar bilen mukapatlax tuzumi maqullandi. Ordinlar: “Helq Qehrimani”, “Azatliq Birinci”, “Azatliq Ikkinci”, “Istiqlaliyet Ucun Korex Birinci”, “Istiqlaliyet Ucun Korex Ikkinci” dep perqlenduruldi. Ordinning birinci derijiliklerini altundin, ikkinci derijiliklerini kumixtin yasaxni qarar qildi. Medallar: “Bahadirliq”, “Pidayi”, “Sadaqet” dep bolunup kumixtin yasaxni bekitti.
3- ayning 6- kuni Ghuljida Milli Armiye bax qomandanliq xtabi qurulup, Zunun Teyipov herbi ixlar nazaritining naziri, Ivan Yakovlivic Palinov bax qumandan, Varsanov Mihaylovic Mazharov xtab baxliqi bolup teyinlendi. Xtab tarmiqida tuvendiki bolumler quruldi:
Arqa sep teminat bolumi, Rusulov Pehirdin Hoja
Siyasi bolum, mudir Abdukerim Abbasov
Herbi sot mehkimisi, baxliqi Gheni Batur
Herbi teptix mehkimisi, bax teptix Abdughopur Sabir Haji
Razvedka baxqarmisi Operatisye baxqarmisi
Kadirlar baxqarmisi
Hojiliq baxqarmisi
Herbi teyyarliq bolum
Telim-terbiye bolum
Dinni ixlar bolumi
1945- yili 4- ayning 8 kuni Ghuljida on mingdin artuq kixi yighilip Milli Armiyening qurulughanliqini tenetene bilen jakarlidi ve “8- April”ni Armiye qurulux kuni dep bekitti. U caghda milli armiyening sani 15 minggha yetken idi. Jumhuryet reisi Elihan Tore marxal bolup marxal formisini kiyip notuq sozlidi ve Milli Armiyege “Xerqi Turkistanning Musteqilliqi Ucun Algha” digen xuar yezilghan ay yultuzluq herbi bayraq ve ayet yezilghan aq renglik Islam bayriqini teqdim qildi. Yighinda her qaysi qisimlargha bayraq teqdim qilindi. Yengi max reng kiyimlirini keyip, pogonlirini taqighan komandir-jengciler rohluq halda parattin otti. Paratta her hil zembrek, pulemyot, tank atarlardin baxqa, oljigha cuxken bir qance ayroplanlar yighin meydanining asminida aylinip ucti.
Armiye tovendikice 7 polk bolup texkillendi: Ghulja piyadilar 2- polki
Ghulja zapas 4- polki
Tekes atliq 1- polki
Tekes atliq 2- polki
Suydung piyadilar 1- polki
Kengsay atliq 3- polki
Toqquztara atliq polki
uningdin baxqa 5 musteqil batalyon bolup:
Tunggan atliq batalyoni
Mongghul atliq batalyoni
Zembrekciler batalyoni
Muhapizetciler batalyoni
Musteqil atliq batalyon
dep resmi texkillendi. Ve ayrim Xibe iskadroni quruldi. Armiye Sovet sistemisi boyice texkillinip piyade eskerlerning tuzuluxi mundaq boldi: bir polkta 2500 adem bolup uning qarmighida ikki batalyon, bir batalyonda uc rota, bir rotada uc vzvod, bir vzvodta tot etret boldi. Atliq eskerlerning tuzuluxi baxqa bolup bir polkta 1000 adem, uning qarmighida 4 iskadron, 1 pilimotcilar iskadroni boldi. Polklarda xtab, siyasi baxqarma, arqa sep teminati baxqarmisi tesis qilindi. Her bir polkta bir polk komandiri, herbi ixlargha mesul bir muavin, siyasi ixlargha mesul bir muavin, dinni ixlargha mesul bir muavin komandir tesis qilindi.
Ili vilayetidin baxqa jaylarda mevjut bolup turvatqan partizanlardin Delilqan Sughurbayev partizan etredi (Altay), Molla Islam Xangzung (Jiminey), Hoja Ehmet partizan etredi (Tarbaghatay), Mayli partizan etredi (Toli), Qazihan Manapbayev, Densov partizan etredleri (Xiho, Xavguen), Nayhil partizan etredi (Ayghir Bulaq), Niktin partizan etredi (Yultuz) ve Taxqorghan partizan etredleri bolup jemi 2500din artuq partizan etredleri bar idi.
6- ayning otturlerida bax qumandanliq xitab tuvendiki 3 sep boyice jeng qilixni pilanlap hujumgha atlandi:
1. Ximali sep Tarbaghatay, Altaylarni elix. Netijide 9- ayning 20- kuni Altay elinip, Altay Qazaq polki qurulup Delilqan Sugurbayev polk komandiri, Muhemmetjan Sinbayev siyasi komissar boldi.
2. Ottura sep Jing, Xihogha hujum qilip Urumcini elix. Ular 9- ayning 8- kuni Sovetning yardimi bilen, milli armiye Xihon bilen Jingni tengla aldi.
3. Jenubi sep Bay, Aqsu tereplerge hujum qilix. Abdukerim Abbasov bilen Qasimjan Qemeberi eskerlerni baxlap 9- ayning 7- kuni Aqsugha berip 12 kun soquxup, meghlup bolu yenip keldi. 8- ayning 27- kuni Taxqorghandiki partizanlar Taxqorghanni azat qilip Qirghizlar polki ve Tajiklar polkini texkil qildi.
1945- yili 9- ayning baxlirda Milli Armiye Manas deryasi boyigha yetip kelgende, qoxunining sani 20 minggha yetken bolup Urumci bilen aran 150 kilomitir ariliq qalghan idi. U caghda Gomindangning Urumcide aranla 6 batalyon eskiri qalghan bolup, Zhu Xiaoliang Jiang Keyxige 8 saet icide arqa-arqadin 3 qetim telegramma yollap jiddi yardem soridi. Telegrammida: "Icki jehette kargha kelidighan qoxun kemcil, sirttin yardem bergudek birer herbi qoxunmu yoq. . . . Urumci hevp icide qaldi, peqirimizge ve dolitimizge minnetdarliq bildurux ucun dolet zemini bilen hayat-mamatta bille bolup, xu yolda ozemni qurban qilmaqtin baxqa care qalmidi . . . . alilerining tezlikte aqilane tedbir korsitixini semimi otunumen." didi.
1944 – 1949 yillarda partizanlar ve Milli Armiye 50 qetim jeng elip bardi, ularning icide 23 cong jeng bolup Hitay qoxunlerining 10 ming ademini yoqatti. 1946- yilidiki bitimdin evvel Milly Armiye jengci-ofitserlerining sani 30 minggha yetken idi. 1949- yili ahirlerida Milli Armiyede 1 general-leytenant, 2 general-mayor, 14 polkovnik, 19 podpolkovnic, 35 mayor, 1200 kapitan ve uningdin toven ofitserler jemi 12700ge yetken idi.