Bilip Qiling: Amirkiliqlar Zadi Qance Pul Muhax Alidu? Teyyarlighuqi: Mehmet Emin 1-Muqeddime Amirkining muhax sistimisi ikki hil bolup, bir “Salary” dep atilidu, yene biri “Wage” dep atilidu. Salary digini ix heqqini yil boyice hisaplap, aygha bolep biridighan muhax, yeni “yilliq muhax” depmu atilidu. Bu hildiki muhax adette ali mektep melumati barlargha, yene wetende “kadir” dep atilidighanlargha birilidu. Wage digini ix heqqini saet boyice hisaplap, heptiside bir qitim birilidighan muhax bolup, “heptili muhax” yaki “saetlik muhax” depmu atilidu. Bu hildiki muhax adette adettiki hizmetcilerge yeni wetende “ixci” dep atilidighanlargha birilidu. Elwette bu putunley mutleqmu emes. Bezi dangliq xehisler, mutihesisler we colpanlarmu heqni saet boyice alidu. Undin baxqa barliq waqitliq ixligucilermu saet boyice heq alidu. Adette saet boyice birilidighan heq eng kem digende $6 ~ $16 etirapida bolidu. Dangli erbablar we colpanlar arisida saetlik heqqi $10000 dollardin axidighanlarning sanimu az emes. Bu sanliq melumatlar New York xeheride nexir qilinghan <> digen Zjornalning “Bu xeherdiki muhax” digen maqalidin ilindi. Bu muhax olcimi gerce New York xeherige wekillik qilsimu, biraq Amirkining baxqa jayliri bilen bolghan periqi 15% din ixip ketmeydu. New York xeherining muhax olcimi Amirka muhax olcimining icide yuquri qatlamda turidu. Amirkida turiwatqan cetellikler nurghun sewepler tupeylidin, ohxax kesiptiki, ohxax qabiliyettikiler qannunda belgilengen muhax cikidin towen yaki eng towen cektiki muhaxni alidu. Buning asasliq sewibi, birinji Amirka gerce cetelning oqux putturux guwanamisini itirap qilsimu, biraq yenila ozining guwanamisi bilen teng orungha qoymaydu. Ikkinji sewibi cetelliklerning kopuncisi til jehettin qiyincilighi bolghacqa hizmet tapalmasliqtin qorqup, towen heq bersimu ozi halap xu hizmetlerni qilixqa mejburi bolidu. Tehminen 40~45% Amirkiliqning yilliq muhaxi $20ming~50ming 25~30% Amirkiliqning yilliq muhaxi $50ming ~ 100ming 15% Amirkiliqning yilliq muhaxi $100 ming ~200ming, 5~6% Amirkiliqning yilliq muhaxi $200ming ~ 1 miliyun, 1% Amirkiliqning muhaxi $1 milundin axidiken. 10 miliyundin artuq muhax alidighanlarning sanimu az emes iken. Elwette yene 2~4% Amirkiliqning muhaxi $20 mingdin towen iken. Adette muhax osux mal bahasining osuxi we pul pahallihi bilen asasen maslaxkan bolup, normal ehwalda yiligha 2~3% etirapida osidu. 2-Amirkida saqcilar qance pul muhax alidu? Amirkining New York xeheride yingi saqcilar birinji yilida $31000 dollar muhax alidu. 5 yildin kiyin $51000 dollar osidu. 20 yildin kiyin $54000 dollarge osidu. Sergeant unwani alghanlarning muhaxi $59000 dollar bolidu. Lieutenant unwani alghanlarning muhaxi $68000 dollar bolidu. Captain unwani alghanlarning muhaxi $83000 dollar bolidu. Saqci baxlighining muhaxi $122000 dollar bolidu. Adette baxliq bolghan saqcilar kem digende 20 yilliq saqci tarihi bar, alahide qabiliyetlik saqcilar hisaplinidu. 3- Amirkida otura we baxlanghuc mektep oqutquciliri qance pul muhax alidu? Baklawurluq unwani alghan otura we baxlanghuc mektep oqutquciliri birinji yili $31000~$39000 dollar muhax alidu. Magisterliq unwani alghan otura we baxlanghuc mektep oqutquciliri birinji yili $36000 ~ $42000 dollar muhax alidu. 22 yildin kiyin ularning muhaxi $70000 dollargha osidu. Baxlanghuq mektep mudiri (Xiaozhang) ning muhaxi $92000 baxlinidu. Toluqsiz otura mektep mudirining muhaxi $95000 dollardin baxlinidu. Toluq otura mekteo mudirining muhaxi $99000 dollardin baxlinidu. Mudir bolup 15 yildin kiyin eng yuquri muhax $115000 dollarge osidu. 4- Amirkida oy tazlighuci (Housecleaners) we oy hizmetcisi (Nannies) qance pul muhax alidu? Amirkida oy tazilighucilarning saetlik muhaxi $9~$15 dollar etirapida bolidu. Bir oy tazilighuci adette heptisige 6 kun, kunige 8 saet ixlise, yiligha $31000 dollar pul tapalaydu. Amirkida oy hizmetcisi yene bala baqqucining muhaxi $8~$15 dollar etirapida bolidu. Heptisige $400 ~ $1000 dollar pul tapalaydu. Yilda $15000 ~ $30000 dollar muhax alidu. Eger heptisige 7 kun, kunde 24 saet baligha qarisa we bala terbilex wezipisini ustige alsa, heptisige $2000 dollar pul tapalaydu. 5- Amirkida xopurlar qancilip muhax alidu? New Yorkta xopurlar adette $30000 ~ $50000 dollarghiqe muhax alidu. Heptisige 6 kun, kunige 10~12 saet qatnaydighan uzun yolluq xopurlar $60000~$70000 dollar muhax alidu. Adettiki takisi xopurliri kunige $100 dollar heq alidu. 6- Amirkida taziliq ixcisi (Garbagemen) qance pul muhax alidu? New Yorkta taziliq ixciliri birinji yili $27000 dollar muhax alidu. 5 yildin kiyin $44000 dollar muhax alidu. Bu tazliq ixciliri alidighan muhaxning eng yuquri ciki. 7- Amirkida ixik baqqucilar (Doormen) we binagha qarighucilar (Super) qance pul muhax alidu? New Yorkta ixikke qarighucilar birinji yili $25000 dollar muhax alidu. Ularning muhaxining eng yuquri ciki $32000 dollar etirapida bolidu. Ayda 30 kun ixleydu. Binagha qarughucilar (Super) ning oturce muhaxi $39000 dollar etirapida bolidu. 8- Ammawi munasiwet bilen xughullanghuci hadimlar (Public Relations) qance pul muhax alidu? New Yorkta ammawi munasiwet hizmiti bilen xughullanghucilarning muhaxi $30000 dollardin baxlinidu. Hizmiti yahxi bolup bezi netijilerge irixse muhaxi $45000 ~ $55000 dollarge osidu. 5 yildin kiyin $75000 ~ $100000 dollar muhax alalaydu. 9- Amirkida ot ocurux hadimliri (Firefighters) zadi qance pul muhax alidu? New Yorkta ot ocurux hadimlirining muhaxi $32000 dollardin baxlinidu. 6 yildin kiyin $49000 dollarge osidu. Ot ocurux etiritining baxliqi $57000 dollar muhax alidu. Baxliq bolup 4 yildin kiyin $62000 dollarge osidu. New York xeheri ot ocurux idarisining baxliqi $75000 dollar muhax alidu. Eng yuquri bolghanda $94000 osidu. New York xeheride jemi 53 muhawin ot ocurux baxlighi bolup, ular heterlik otlargha biwaste qumandanliq qilidu. Ularning muhaxi $86000~$104000 dollarghice bolidu. 10- Amirkida dohturlar zadi qance pul muhax alidu? Amirkida dohturluq mektepni putturgen oqughucilar, aldi bilen 3~4 yil paraktikant dohtur bolup ixleydu. Bu mezgilde $40000~$60000 dollar muhax alidu. Andin kiyin resmi dohtur bolidu. Resmi dohtur bolghandin kiyin birer dohturhanida hizmet qilidu, yaki ozi dohturhana acsimu bolidu. Resmi dohtur bolghandin kiyin birinji yili icki bolum dohturi $115000 dollar muhax alidu. Balilar bolumi dohturi $110000 dollar muhax alidu. Otura sewiyelik dohturlar $300000 dollar muhax alidu.Otural seweyelik Koz dohturi $300000~$800000 dollar muhax alidu. Narkuz bolimi dohturlirining muhaxi $130000 dollardin baxlinip, $400000 dollarghice muhax alidu. Rintigen bolimining dohturliri $140000 ~ $500000 dollargice muhax alidu.Yurek taxqi bolimining dohturining muhaxi $200000 dollardin baxlinidu, bezilirining muhaxi $1 miliyun dollardi axidu. Yurek icki bolimi we axqazan icki bolimining dohturliri $300000 ~ $400000 dollarghice muhax alidu. Adettiki taxqi bolum dohturliri birinji yili $150000 dollar muhax alidu. Otural sewiyelikliri $300000 dollar muhax alidu. Hosni tuzex bolimining dohturlirining muhaxi $140000 dollardin baxlinidighan bolup, bezilerning muhaxi $20 miliyun dollardin axidu. Sistiralarning muhaxi $47000 dollar etirapida bolidu. Sistira baxlighi $70000 ~ $80000 dollargice muhax alidu. New York Universitining Nirwa Taxqi bolum pirappusuri Patrick J. Kelly $1 miliyun dollar muhax alidu. Dangliq Hosni tuzex dohturi Alan Matarasso 420 miliyundin artuq muhax alidu. Dangliq taxqi bolum dohturi David Hidalgo $1 miliyun 44200 dollar muhax alidu. 11- Amirkida adukatlar zadi qance pul muhax alidu? New Yorkta resmi adukatlarning muhaxi $125000 dollardin baxlinidu. Bir qisim adukatlar baxqilargha tonulghice buningdin kop towen heq ilip ixleydu. Jinayetcilerge heqsiz mulazimet qilidighan adukatlar $30000 ~ $40000 dollargice muhax alidu. “Senior Counsel” $167000 dollar muhax alidu. “Chief Assistant” $290000 dollar muhax alidu. “General Counsel” $360000 dollar muhax alidu. “Chief Legal Officer” ning muhaxi $740000 dollar bolidu. Bezidangliq adukatlar $2 miliyundin artuq muhax alidu. 12- Ali bilim yuritliridiki pirapposorlar we muhim xehisler qance pul muhax alidu? Ali mektep pirapposorliri $100000~$200000 dollar muhax alidu. New York qanun mektiwining pirapposori $120000 dollar muhax alidu. New Yorktiki Columbia Universityning bax mudiri (President) $473000 dollar muhax alidu. Amirka tebiyet tarih muzihanisining bax mudiri (President) $442000 dollar muhax alidu. New York katta xeher senet muzihanisining (Metropolitan Museum of Art) direktori $370000 dollar muhax alidu. New York ammawi qiraethana (Library) ning bax mudiri (President) $418000 dollar muhax alidu. New York katta xeher tiyatirhanisining direkturi $671000 dollar muhax alidu. 13- Amirkida hokumet emeldarliri zadi qance pul muhax alidu? Amirka pirezidenti $200000 dollar muhax alidu. Xitat baxlighi (Governor) $209000 dollar muhax alidu. Amirka parlamit ezasi $136000 dollar muhax alidu. BDT ning sekiltari Kofi Annan $270000 dollar muhax alidu. Amirkining BDTda turuxluq bas elcisi $141000 dollar muhax alidu. New York xeherining xeher baxlighi $195000 dollar muhax alidu. New York xeherining muhawin xeher baxlighi $156000 dollar muhax alidu. New York xeherlik saqci idarisining birinji baxlighi $150500 dollar muhax alidu. New York xeher baxlighining katiwi $120000 dollar muhax alidu. New York xeherlik hokumetning adettiki baxliqliri $90000 dollar muhax alidu. Xitat parlamit ezasi $79500 dollar muhax alidu. Xitat ediliye qanun idarisining baxliqi $151000 dollar muhax alidu. Xitat sot mekkimisining baxliqliri $129000~$147000 dollar muhax alidu.