Pay Qiki Toghrisidi Soal Javaplar

Aptori: Payqi

Soal: Men pay qek bazirigha kizikattim , emma u hekte hich melumatim yok. Siz eytkan xu payqeklerni keyerdin , kandak usulda setiwalimiz? hem kundilik ozguruxni kandak korup turghili bolidu? mumkin bolsa bir az deris bergen bolsingiz. , muxu bazarni bolsimu ugunup koysak. Sizge rehmer Paychi.

**************

Pay qekini quxinix uqun aldi bilen pay qeki digen nime digen atalgudin baxlayli.
Pay qeki diginimiz karhanilar bazaeda axkare tarkitilgan kimmetke ige aksiye. Uning kimmiti karhanining tapkan paydisiga karap ozgurup turudu. Bazarga pay selix arkilik kurulgan karhanilar pay tuzumidiki karhanilar dep atilidu. Pay tuzumidiki karhanilarning eng asaslik alahidiliki uning payqiklarga kerellik payda ayrip turixida. Mana bu payqiklarni kizikturidigan eng asaslik amil. Pay tuzumidiki karhanilarni biz uyghurlarda eng muweppikiyetlik dawamlixip kelgen oz-ara xiriklixip soda kilixning toluk kanuni asaska ige mukemmel kurulmisiga ohxatsak bolidu. Jonggoda pay tuzimidiki karhanilar 80-yillarning ahirliridin baxlap keyni-keynidin barlikka kelixke baxlap 90-yillarning baxlirida pay qeklirini axkara bazarga selip, hazirki Shanghai we Shenjin pay qeki soda bazirini berpa kildi. Uning xobe xirketliri rayonimizda tunji bolup 1992 - yili urumqidimu eqildi. Uyghurlarda hazirgiqe tehi birer mukemmel pay tuzimidiki karhana kurulgini yok, lekin kuruxka urunup korgenler bar bolsimu hokumetning tosalgusi buningga hergiz yol koymiganliktin wujutka qikiralmigan. Tarihi matiryallarga asaslanganda Uyghurlar iqide aka - uka Huseyin Musabayiflar bundin yuz tillar burun meli barlarning meli, puli barlarning pulini pay hisabida kobul kilip eyni zamandiki eng ilgar kon - hirom zawutini kurup qikkanken. Keyin Rabiye Kadir hedimiz ''Ming ana pay hessidarlik xirkiti'' ni kurup bizdiki bu boxlukni tolduruxka juret kilgan bolsimu hokumetning tosalgusiga bilen qeklimige uqridi.

Hox, emdi urumqide kurulgan pay qeki xobe setix baziriga kelsek, bu sehirlik bazar neqqe milyon hittayni jelip kilix bilen birge manga ohxax herkaysi sahelerde hizmet kiliwatkan ziyali, kespi puldar dollarqi, zayimqi we tijaretqilerdin bolup birkanqe yuz uyghurni ozige jelip kildi. Xuning bilen uyghurlar iqidimu pay sodisiga kizikidiganlar kopeydi. Lekin hemmisi beyip kettimu? yak undak bolmidi. Pay qeki baziri intayin nazuk bazar, kedemni yahxi dessep pursetni tutalisingiz birdemdila puldar hetta milyoner bop ketisiz, eger eksiqe bir kedemni nahayiti hata dessep kalsingiz birdemdila yenik bolganda diwane egirrak bolganda hayatingizdin ayrilip kelixingiz mumkin. Bundak ixlar uyghurlardimu koruldi. Bu bazar uyghurlar iqidiki nurgun kixini bay kilgan bolsumu yene nurgun dollarqilarni desmisidin ayriwetti. Bu pay qeki soda dolkunida uyghurlar iqide eng utup qikkini Ekrem Eysayup boldi. U nahayiti sezgurlik bilen uyghurlarning pay hessidarlik xirkiti kursa bolmaydiganlikini kursimu qatak qikidiganlikini his kilip hittay xirketlirige mebleg selix arkilik konturul kilix xu arkilik igilik tiklex yoliga karap mengip muwappikiyet kazangan uyghurlarning biri idi. U ozidiki talant bilen peyi resmi bazarga selingan ''Xinjiang kulmak xirkiti'' ning eng asaslik peyini konturul kilgan uyghurlarning biri idi. Epsus xunquwala talantlik, neqqe ming kixini ixka orunlaxturup doletke milyonlap baj tolewatkan uyghur yegitining tekdirimu ahiri rehimsizlerqe eqinixlik ahirlaxti. Uningdin baxka uyghurlar iqide pay qeki bazirida weyran bolganlarmu korildi. 70-yillarning ahirliri Xinjiang Daxuening tarih fakultetini tamamlap hokimetning obdan hizmitini kiliwatkan bir kerindiximiz pay qeki baziridin deslepte heli paydiga erixken, keyin nepsi yoginap kixilerdinmu nurgun kerzlerni elip setiwalgan nersisi(eyni wakitta bazarda pay qekidin sirt pay qeki setiwelix hokuki deydigan wakitlik birnerse bar idi, buning heyim hetiri nahayiti qong bolup belgilengen muddette setiwetmise kegezge aylinip kalatti lekin ossimu dexxet osetti) kuruk kegezge aylinip ketip birakla tugexken. Ahiri kerz igilliridin kutulalmay balliri,oy-ziminliri hetta hizmitidinmu ayrilip haniweyran bop ketken, xuning bilen bu kerindiximiz iz dereksiz yokulap, oliwaptu digendek hewerlerni angligan iduk. Hala 5-6 yildin keyin men wetendin ayrilix aldida tasadipi uqrap qoqup kettim, u huddi yawa ademdek tonugisiz bop ketken idi, men uning halidin hewer elip, uning putun ixliridin hewer tapkan idim, u nahayiti umitsizlengenkenki xunqe nesehet kilsammu anglimay, ixlep menggu kerzini tugitelmeydiganlikini bolsa mendinmu kerz elip yene pay qeki setiwelip toluklaydiganlikini eytkan idi. Men uningga agahlandurup jonggo pay qeki baziriningmu haraplixidiganlikini, meningmu bu bazardin heli burunla mebligimni ymuweppikiyetlik yandurup qikkanlikimni okux sepirige teyyarliniwatkinimni eytip hoxlaxkan idim. Diginimdek men xu bazardin qekingende towenlexke baxligan jonggo pay qeki bazirining hazir wetweriki uqup, hemme ademni xu kerindiximiz uqrigan haletke kelturup koyay didi. Keyin anglisam u kerindiximiz egir kesel bilen hayatini talada ahirlaxturuptu.

Hormetlik guest bugun sizge pay qeki baziriga kirixtin burunki rohi keypiyatingizni yahxilixingizga paydisi bolsun uqun ozemning koz aldidin otken bir kisim hikayilerni eslep ozemni agahlandurux meksidide sizgimu paydisi bolsun uqun uhturup koydu. Buningdin siz korkupmu ketmeng, u peket neqqe minning iqidiki birsi. Rohi - keypiyat we jur'et pay qeki sodisidiki eng muyum amillar, man buningga sezgurlik koxulgandila gelbige erixeleysiz. Pay qeki bazirida tuyuksiz zor ziyanga yaki zor paydiga uqrap kelixingiz daimlik ix, xunga bu qagdiki rohi keypiyat sizni ye gelbe kilix yaki meglubiyet yoliga baxlaydu. Men mu omrumde eng dexxetlik ziyanni jonngoda ding xiaopingning olum hewiri ilan kilinganda uqrigan, lekin bundak qaglarda pay qekini satmisingizla bolidu halas. 11-sintebir wekesidin keyin putun dunya pay qeki bazirida bu ehwal koruldi, nurgun kuzetkuqiler bu wekeni puldarlarning (yehudilarni korsitidu) siyasi we iktsadi pilani depmu atidu. Bundak qagda peyingizni satsinizmu segek turup tehimu quxkende setiwalalisingiz koxlap unimge erixeleysi. Siz amerikidek eng ilgar dolette yaxawetipsiz, manga ohxax weza dekke - dukkiside yurmigenkensiz bundak pursetni qing tutup bir kun bolsimu baldurrak tutux kiling, belkim yengi bolsingiz bu bazarga maslixixingizga birkanqe yil ketixi mumkin lekin kerek yok, amerika pay qeki bazirida dunyadiki ilgar doletlerning eng tallangan xirketlirining pay qekliri bar bular sizge qeksiz baylik ata kilidu. Menmu 14 yil serip kilip, pay qeki bazirining hislitini emdi quxengendek kildim xundakla 14 yilda emili tejirbe arkilik igelligen bilimlerni 14 yil kitap okup algili bolmaydiganlikinimu his kildim. Mening tekliwim az bolsimu mebleg selip tejirbe topliginingizning ziyini yok. Sizning pay qekini kandak elix yaki setix togrisidiki teliwingizni kelerki yazmamda tohtulup otumen.

Soal: Yazmiliringizdin siz bu bazarni heli obdan bilidighan birsidek kilisiz. Sizmu kandakla bolmisun kepezdin qikipsiz,kim bilidu kelgusidiki Uyghurlar iqidin qikkan eng qong Payqi siz bolamsiz. (ALLah xundak kilsun) . Yazmiliringizni toluk okuwatimen. dawamigha intizar. Rehmet.

**************

Pay qeki baziridiki kixiler ikkige bolinidu, biri pay qeki sodigerliri, yene biri bolsa pay qekige mebleg salguqilardur. Pay qekige mebleg salguqilar birkeder uzun mezgilni kozleydu, ular neqqe on yilni dewr kilip mebligini aylandurup turidu yaki bir omur bir xirketning peyigila mebleg selip mebligini omrining ahirigiqe zor kimmetke yetkuzidu. Bu hil mebleg selix xekli Amerika, Kanada, Awstraliyedek siyasi weziyiti mukim, dimogratik, iktsadi yoxurun kuqi mol bolgan, kixilerning uzun muddet turuxiga yaki olturaklixixiga kapaletlik kilalaydigan doletlergee nahayiti mas kelidu. Bu hildiki mebleg selix usuli nahayiti biheter bolup, hizmet kiliwatkan yaki okuwatkanlarga intayin mas kelidu. Dimek, mukim muaxingiz bar xaraitta ozingiz intayin istikbalga ige dep karigan xirketning peyini her ayda kirimingizning bir kismini atap setiwelixni uzliksiz dawamlaxturalisingiz siz pinsiyege qikkuqe siz oylap bakmigan derijide payda elip kelidu. Men heli yillar burun amerikidiki bir kixige bowisining mirasliridin tasaddipi tepilip kalgan 100 dollargimu barmaydigan kimmettiki coka-cola xirkitining tunji kurulgandiki pay qekining kimmiti 100 yilga yetmigen wakit iqide neqqe milyon dollardin exip ketkenligini matiryaldin okugan idim. Eger sizmu pay qekige dair kitaplarni okusingiz bundak misallarni talay uqritisiz.

Pay qeki sodigerliri peket kiska muddetlik paydini kozlep birkanqe yilni dewr kilgan halda mebligini aylandurup turidigan kixilerni korsitidu. Bun hildiki kixiler iqide kespi pay sodisi bilen xugullinidiganlar koprek, qunki bu kop zehini kuq telep kilidigan hemde kixilerning rohi jehettiki normallikiga tesir korsitip turidigan bolgaqka baxka ixlarga konguldikidek yetixip ketelmeydu. Lekin bu hildiki kixiler sezgurlik bilen kedemni togra basalisila kiska wakit iqide beyip keteleydu, hetta derjidin taxkiri beyip ketiximu mumkin. Ixenmisingiz siz teklidi pay qeki sodisi kilip beking, konglingizde neqqe on ming dollar mebleg selip pay qeki bazirining kanuniyitini igelligeq soda kilip beking, muweppikiyet kazinalisingiz resmi tutux kilsingiz bolidu. Pay qeki sodi bilen kop xugullinidigan kixiler jonggoga ohxax siyasi weziyiti mukim bolmigan, karhanilarni qiriklexkenler igelliwalgan, kixilerning uzun turixiga kapaletlendurulmigen doletlerge mas kelidu. Digendek jonggoda pay qeki baziri mukimsiz, karhanilar qirip payqilarni oylimiganliktin hazir mebleg salguqilar pullirini epqikitiwidi hazir pay qeki baziri halaket gidawiga berip kaldi. Demisimu men jonngoda 10 yilga yekin pay qeki sodisi kilip birer xirketning payda ariginini korup bakmigan idim, lekin hazir turiwatkan dolette pesilde dollar ozligidin kep turidu, yilda neqqe ketim payqilar yiginiga teklip kilip turidu, gerqe mebligim az bolsimu. Mening ahzir xugulliniwatkinim kiska muddetlik pay qeki sodisiga kiridu, qunki men yaxigan we yaxawatkan eller uzun mezgillik mebleg selixka mas kelmeydu. Eger buningga kiziksingiz kilerki yazmamda kiska muddet soda kilixning taktikilliri ustide tohtilip otimen.

Pay qekige mebleg selix bilen pay qeki sodisi bilen xugullinixning tupki perki xuki: Pay qekige mebleg salguqilar xu karhanining iktsadi terekkiyatiga intayin kongul bolidu, ular konguldikidek pay qekini tallax uqun neqqe ay hetta neqqe yil izdinip pursiti yetip kelgende birakla setiwalidu. Pay qeki bazirining yonulixi, dolet we helkara weziyetke anqe kongul bolup ketmeydu. Bizning uyghur tilimiz boyinqe eytkanda iktsadi kalliga ige bigem kixilerdur. Pay qeki sodisi bilen xugullanguqilar(kiska mezgillik) eksinqe karhanining uzak mezgillik terekkiyatiga kongul bolmestin uning pesillik, yillik we aylik iktsadi korsetkuqliri hemde dunya we ozi turiwatkan doletning weziyitige kattik kongul bolidu. Bular pay qeki bazirining turluk tehnikilik korsetkuqliri, uning dewrlik yuzlinixi we ozining topligan tejirbisi bilen sezimige tayinip ix koridu. Ademdiki tunji ketimlik sezim yaki xu sezim asasida qikirilgan karar TOEFL imthanidila emes pay qeki baziridimu kattik eskatidu. Bolsa arimizda pisholog tetkikatqilliri bolsa muxu noktini bir tetkik kilip baksa deymen. Bu usulda muweppikiyet kazanganler tez surette pul tapalaydu, huddi bizning tilimizdiki teleyliklerdin bolalaydu.

Ahirda sizge deydiginim, siz aldi bilen ozingizning hizmet orni yaki oyingizge eng yekin bolgan jaydiki aksiye baririda hisap deptiri eqing, aksiye bazirimu bankiga ohxax pul muamile orni, pay qeki setiwalmisingizmu pulingzni bankiga ohxax saklap bereleydu. Bankida pulingiz kokurup yatkan bilen aksiye bazirida kokurup yatmaydu, hiq bolmiganda pay qeki setiwelixtin korksingizmu, zayum bolsimu setiwelip pulingizni kopeyteleysiz. Men ezeldin bankiga pul koyup bakmigan hem koymaymen, peket muaxim yaki ix hekkim we yaki okux mukapat pullirimni elix uqunla bankini izdeymen, pul bolsa elip aksiye baziriga yotkiwetimen. Xunga pulim az bolsimu uning enik hisabini bilmeymen, qunki pulumning kimmiti aksiye bazirida birdem osup palanqi pulga qiketse birdem towenlep pokunqi pulga quxup kalidu. kiskisi pulingiz kokurup kalmaydu. Siz hisap deptiri aqkandin keyin ozingiz siz yaxawatkan dolette istikbali bar saheni tallang andin xu sahediki xirketlerni sizge bille tallixip berimen. Eng muyumi siz kaysi usulni tallaysiz bunimu eskertip koyung. Xuningga karap pay qeki talligaq mulahizimizni dawamlaxturayli - Guest.

Soal: Paychi Ependim, Aksiye Basiri diginingizni yahshi chushunelmidim. bu nimini korsitidu?
Yene birsi, pay cheki bilen "Options" ning perqini we "Oprions" ning call we put digenliri toghrisida chushenche birelersizmu?

Rehmet.

**************

Guest ependi sualliringizdin hekiketen pay qeki sodisiga kizikkandek kilisiz.

Aksiye soda baziri diginimiz: kimmetke ige aksiyelerni wakaliten setix ornidur. U bankidin perklinidihan yengiqe pul -muamile orginidur. U her hil aksiyelerni, dolet we yaki karhana tarkatkan zayum, kerz qeklirini, pay qekini xundakla yengidin barlikka kelgen kerellik mal sodisini wakaleten bejiridigan yengidin xekillengen bir pul - muamile orgini. Bir kisim aksiye xirketliri tedriji terekki kilip tehimu keng mulazimet kilip aksiye sodisi bilen xugullinidigan pay tuzimidiki xirketlerge aylandi. Meslen rayonimizdiki ''Hong yuan pul muamile pay hessidarlik xirkiti'' ane xundak terekki kilgan xirketlerning biri. Men turiwatkan dolettimu bundak xirketlerning paydisi bankidin kelixmaydu. Mundakqe eytsak US diki new york pay qeki baziri axundak aksiye xirketliri arkilikla putin amerikining yeza kixlaklirigiqe bolgan barlik kixilerge pay qeki satalaydu. '' Shanghai we Shenjin'' pay qeki bazirimu Hungyuange ohxax aksiye xirketliri arkilik xirketlerning pay qeklirini rayonomizgiqe elip keldi, hetta jenubta kexkergiqe bardi.

Pay qeki bilen Option ning perkige kelsek. Bu ikkisi ikki ukum. Option deginimiz adette pay qeki baziridiki wekillik harakteridiki tallangan xirketlerning pay qekini korsitidu. Mundakqe eytkanda, bir pay qeki bazirida heptide bir yaki birkanqe xirketning pay qeki bazarga yengidin selinip turidu, lekin xirketning weyran bolup yokulup turuxi uningdin asta bolidu. Xundak bolganda neqqe on yillik tarihka ige birer pay qeki bazirida pay qeki salgan xirketlerning sani neqqe mingdin exip ketidu. Uningga mas halda pay qekining korsetkuq sanimu ozgurudu turidu, hemde xu xirketning bazarga salgan pay qekining omumi mikdarimu kop bolsa pay qeki bazirining omumi korsetkuq saniga korsitidigan tesirimu qong bolidu. Her kaysi sahelerning tijaritige ketidigan meblegmu ohxax bolmigaqka( tomur - tesek we enirgiye xirketliri intayin kop mebleg telep kilidu, mulazimet we soda xirketliri kop mebleg telep kilmaydu) uning tarkitidigan peyining sani we korsitidigan tesirimu ohxax bolmaydu. Xunga bu nohtini kozde tutup, bazarning saglam rawajlinixi uqun herkaysi saheler boyinqe eng danglik, istikbalga ige xirketlerni tallap bir bazarning yonulux ramkisini xekillendurgen. Meslen alaylu: S&P 500, Nasdaq100, Toronto 300, Nikkei 225, Shanghai 500 digendek bazarning korsetkuq indeksliri ene xundak barlikka kelgen. Amerika baziri eng qong bolgaqka '' Industrial, Financial, Technology, Energy '' digendek tehimu inqike turlerge ayrilgan. Mana bularni biz option deymiz. Eger Optionning iqidiki karhanilar ziyan tartix halitige karap mangsa uni Otion din qikiriwetip baxka yengi karhanini tallaydu. Eger pay qeki setiwalganda Optionning iqidiki payni tallisa tehimu yahxi. Meningqe Optionning menisi muxu. Men tehi birer engliz tilidiki doletlerdin pay setiwelix imkaniyitige erixelmigeqke '' Option'' buningdin baxkimu menisining barlikini bilmeymen.

Emdi ''call'' ga kelse: Edette herkandak pay qeki xirkitini asasen birkanqe qong payqiklar konturul kilip turidu. Ular oz mebligini putunley karihaniga atiganken ularning mu karhanidin haligan wakitta ozining mebligidin exip ketmigen derijide kerz elix hokuki bolidu, bu ekelli sawat huddi bankilardikidek. Kerz wakti toxkanda yaki xirketning birer yengi pilanini ixka axurux uqun pul zorur bolganda payqilarga pulni kayturux togrisida uhturux yetkuzidu mana '' call'' diyilidu. Uning eksinqe karhanilarning ohxaxla payqiklarga payda yetkuzux mejburiyiti bolidu, ular paydini ayriganda aptomatik halda payqiklarning pay sommisiga karap paydini ularning hisabiga kirguzup koyudu, mana bu ''put'' diyilidu. Mana bu pay tuzimidiki karhanilarning eng asaslik alahidilikidu. Bizdiki xiriklixip tijaret kiliwatkanlarmu kanuni asasni mana muxundak turguzup tijaret kilsa tijariti tehimu ronak tapidu. Men bu togrilik wahtim qikkanda ayrim tohtulupmu otimen. Englizlarning pay qeki baziriga ait emili tejirbem bolmiganliktin bu atalgularning 100% togra bolixiga kapaletlik kilalmaymen, peket luget terjimisige asaslinip uyghurqilaxturup jawap berdim. Yene kandak sualliringiz bolsa ikkilenmestin sorawering. Heyr sizge amet tileymen.