Peter Jenningsni Eslep

Tughluk A. Osman

ABCning 'Keqlik Dunya Heverliri' namlikh programisining riyasetqisi Peter Jennings 8-ayning 6-kuni opke rak kesel sevebidin New York xehiride 67 yexida vapat boldi. Bu heverni anglap kunglum hilila yerim bolup ketti. Men Amerkigha kelgen kunumdin tartip Peter Jennings'ning keq saet 6:30de beridighan dunya hevirini kunde digudek anglap kelgen idim. Peterning yikhimlikh avazi, inikh ipalidex usuli ve dunya haverlirini oz eyni bilen bayan khilidighan uslubi manga qongkhur tesir khaldurghan. U bu yilning baxliri rak kesilge giriptar bolup 4-aylardin baxlap TVde sozlimeydighan bolup khalghanidi. Xu mezgildin tartip TVni eqip dunya heverlirini baxkha reporterlar arkhilikh anglaxkha mejburi boldum. Birakh ularning hiqkhaysini Peter Jenningsge teng khilmidim.

40 yilxin beri, milyonlighan Amerkilikhlar Peter Jenningsning yekhimlikh avazigha uginip khalghan. U ABCde ixligen 20 yil iqide 11 yildek 'World News Tonight with Peter Jennings' yeni 'Peter Jennings beridighan Keqlik Dunya Heverliri' digen programgha mesul bolup ixligen. Xu mezgillerde, INTERNETning yuksek terekhilinip ketix sevebidin, gerqe nurghunlighan TV ve Radio programmlarnining anglighuqiliri aziyip ketken bolsimu, Peter baxkhurghan programni anglaydighan kixilerning sanida anqe qong ozgurux bolmidi. Amerkilkhlar ixtin quxup keqlik tamakhtin keyin hemmidin kop koridighan hever Peter Jenningsning bergen heverliridur.

Peter Canadaning Toronto xehiride tughulghan bolup, uning dadisi Charles Jennings "Peterning Helikhi' namlikh ballargha beridighan programning riyasetqisi bolup ixleptiken. Peter kiqik vahtida tolukh ottura mektepni puturelmey mekteptin qikinip deslepte bankida keyin radio istanisida ixleptiken. U Ontario xehirining radio hevirini beriptiken. Keyin Canada CTVning Memliket Heverliri Programisining hever berguqisi bolup ixlexke baxlighan. 1964-yili Peter Jennings Amerkining Atlantik xehiride otkuzulgen Demokratik Partiye Khurultiyining hevirini bervatkhan mezgilde, ABCning presidenti Elmer W. Lowerning kozige quxup khaldu. 3 aydin keyin Peter ABCde ixlexni baxlighan.

Peter Jennings yax vahtida 20 yildek tamaka qekiptikendukh. Keyin tamakini taxlivetip 2001-yili Sintebir 11-kunidiki vekhesidin keyin tamakini khaytidin qikidighan boluvelip bir mezgildin keyin yene taxlivetiptu. Xu qekken tamakiliri belkim rak keselge giriptar boluxidiki bir amil boluxi mumkin. Amerkidiki bezi tetkhikhat orunlirining statistikilikh melumatlirigha kharighanda, Peter Jennings rak keselge giriptar balghan heverni anglap nurghunlighan tamaka bengiliri ozligidin tamaka qekixni taxlighan iken. Bu kiqikine melumattin Peter Jenningsning Amerkilikhlar arsida nekheder inavetke ige ikenligini bilvalghili bolidu.

Uzun yillardin beri, Peter Jennings dunyaning herkhaysi jaylirini ziyaret khilix arkhilikh dunyada boluvatkhan yengilikhlarni Amerkilikhlargha, jumlidin putun dunya helikhlirige vahtida, eyni piti yetkuzup kelgen. Mesilen, 1960-yili Berlin Timi tiklengen mezgilde nekh meydanda hever bergen Peter Jennings 1990-yilliri Berlin timi orulgendimu nekh meydanda hever bergen. U 1960-yilliri Amerkida yuz bergen Puhralar Hokhokhi Herkiti (Civil Right Movement) toghrisida mulumat bergen. 1970- ve 1980- yilliri Jenubi Afrikhida yuz bergen yerliklerning baraber hokhokhi uqun khilghan korexliri toghrisida hever bergen. 1965-yili Jenubi Afrikhida bolghan Saylam Hokhikhi Tohtimi emelge axurulghanda Peter Jennings khol-khoyux murasimigha khatnaxkhan. Peter Jennings 60-yilli Vietnam uruxi toghurlukh tunji bolup hever bergen, 1972-yili 5-Sintebir Munichde ozkuzulgen Yazlikh Olympic Oyunining hevirini bergen. 29 yildin keyin, yeni 2001-yili Sintebirning 11-kuni New Yorktiki Dunya Soda Merkizige 2 ayruplan urulup bir neqqe minut iqide, Peter Jennings xu heverni berixke baxlap, xu heptide 60 saetdek hever bergen bolup 12 saet tohtimay sozligen kunimu boldi.

Peter Jennings Amerkida 39 yil yaxighandin keyin yeni 2003 yili Amerka girajdanlikhigha kirgen. Bu toghurlukh ozi mundakh quxendurgen: "'Amerikini Izdex' digen kitabimni yezix jeryanimda, birkhanqe yil memliket iqide hazirkhi zaman ve tarihta otken ishlardin jikh heverdar boldum hem khattikh tesirlendim." Belkim xu seveptin Peter Jennings Amerka girajdani bolux khararigha kelgen boluxi mumkin.

Bu yazmamnning ahirida ABCning 'Nightline' (Keqlik Melumat) programisining reyasetqisi Ted Koppeling Peter Jennings toghrisida yazghan bir eslimisini terjime khilip khoydum: "Peterni eng ahirkhi khetim yohlap barghinimda, uning bilen qahqahlixip, ikkimizning ABCde ixligen yillirimizni khoxsakh jemi 83 yil bolidiken diyixkenidukh... Men bu yerde xuni dep otimenki, Peter mijesi nahayti yahxi, kixilerge koyinidighan hem hisiyatqanlikh bir adem... Ras gepni khilsam, uning putun omuride eng puxayman khilidighan ixi mektepni puturmey qikhipketkenligidur. Xuning uqun, u her khetim qet'elge ziyaretke qikhkhanda, baxkha nersini untup khalsimu, mehsus kitap khaqlanghan bir qamadan kitapni elivelixni hergiz untimayti. U gerqe mekteptin baldur qikhip ketken bolsimu, putun omurboyi bir okhughuqi supitide yaxighan."

2005-Yil 13-Avghust Washington