|
AIDS digini HIV (adem bedinining kiselge takhabil turux kuqini yokhutidighan bir hil virus) kelturup qikharghan bir hil kisel. Adem bedini HIV dep atalghan bu hildiki virus bilen yukhumlanghanda, adem bedinining kiselge takhabil turux kuqi zehmige uqirap, bara bara AIDS kisilini kelturup qikhiridu. Hazirgha kheder ADIS kisilining unumluk dawasi yokh, birakh eger HIV virusi bilen yukhumlanghanlighi baldur sizilse we xuninggha muhapik dawalax ilip birilsa, AIDS kisilige giriptar boluxning suritini astilatkhili bolidu. HIV bilen AIDS ning perikhi nime? AIDS digen isim xu hildiki kiselni kozde tutidu. HIV digen isim AIDS kisilini kelturup qikharghan bir hil virusni kozde tutidu. HIV virusi bilen yukhumlanghan ademning hemmisining AIDS kisilige giriptar boluxi natayin, birakh mutlekh kop sandiki HIV virusi bilen yukhumlanghuqi AIDS kisilige giriptar bolidu. HIV virusigha yukhumlanghandin baxlap ADIS kisilige giriptar bolghanghiqe bolghan wakhit adem bilen adem arisida perikhlikh bolup, birneqqe heptidin 10 neqqe yilghiqe ohxax bolmaydu. Bu hil perikh nurghun amillar bilen munasiwetlik, mesilen xu kixining salametlik ehwali, salametlik bilen munasiwetlik adetliri khatarlikhlar. Adem bedini HIV virusi bilen yukhumlunuxtin AIDS kisilige terekhkhi khilghanda, janni alidighan universal bir kisel bolidighanlighi ispatlanmakta. AIDS kisilige digunuz khoyulghanlarning iqide pekhet birneqqe ademla 5 yil omur koreligen. (Diqet: HIV virusi bilen yukhumliniptu dep khoyulghan diyagunuz bilen AIDS kisili dep khoyulghan diyagunuz ohxax emes) Khandakh kixiler AIDS kisilige giriptar bolidu? Herkhandakh adem HIV bilen yukhumlinixi mumkin. AIDS kisili deslepte baykhalghanda, uninggha nisbeten hata quxenqe bolghan bolup, pekhet ohxax jnisilikh jinsi munasiwet khilghuqilarla HIV virusi bilen yukhumlinidu dep hata kharalghan. Emiliyette hekhikhten u hildiki kixiler arisida bu hildiki virus bilen yukhumlinixning ihtimallighi yukhuri, birakh jemiyetning bezi khismida, bolupmu zeherlik qikimlikke humar bolup khalghuqilar arisidimu bu hil virus bilen yukhumlinixning ihtimallighi nahayti yukhuri. Muxu seweptin nurghun kixiler HIV virusi bilen yukhumlanghan turukhlukh ozlirining ehwalini baxkhilardin yoxuridu. Hazir, her khandakh ademning, kheri, yax, er, ayal we balilarning HIV bilen yukhumlunux ihtimallighining barlikhi nahayti inikh. Kixiler HIV virusi bilen yukhumlanghanda khandakh alametler korilidu? HIV virusi bilen yingidin yukhumlanghan kopinqi kixilerde kop alametler bolmaydu, eger her khandakh alamet korulse, bu hil alamet birneqqe yil dawam khilidu. Birakh yoxurun mezgilide, HIV virusi tizdin kopiyip, tarap, yukhumlanghuqining kiselge takhabil turux sistimisidiki hujeyrilerni olturidu. HIV bilen yuqumlanghan deslepki mezgilide, yukhumlanghuqilarning baxqilargha yuqturux hetiri nahayti yuquri bolidu. Yukhumlanghuqining kiselge taqabil turux kuqining ajizlixigha egixip, kisel alametliri koruluxke baxlaydu. HIV virusi bilen yukhumlanghuqilarda korilidighan deslepki alametler. Bezi kixiler (birakh hemme kixiler emes) HIV virusi bilen yukhumlanghandin kiyin 1~2 ay iqide alametler koruluxke baxlaydu. Bu kixilerde belkim zukamda bolidighan alametler korulixi mumkin. Mesilen, beden khizzix, tirige dagh peyda bolux, bax aghrix, ixtiyi towenlep kitix, limfa bezliri yoghunap khilix, muskul we boghumalr aghrix khatarlikhlar. Bu deslepki alametler adette bir heptidin bir ayghiche yokhap kitidu. Yukharkhi deslepki alametler korulgen HIV virusi bilen yukhumlanghan kopunqe kixilerde kem digende bir neqqe yilghiqe baxkha yukhumlanghan alametler korulmeydu. HIV bilen yukhumlanghuqilarning kiyinki mezgildiki alametliri Kiyinki mezgildiki alametler ipadilinixke baxlighan wakit gerqe ohximighan kixilerde ohxax bolmisimu, birakh adette HIV bilen yukhumlunup 8~9 yil arilighida kiyinki mezgildiki alametler ipadilinidu. Bu alametlerning ipadilinixi CD4+ T hijeyrisining kemiyip kitix sewibidin adem benining kiselge takhabil turux kuqining bekla naqar ehwalgha khuxup khalghanlighidin direk biridu. Kiyinki mezgildiki alametler towendikilerni oz iqige alidu: uzun mezgil mewjut bolup turidighan limfa osmisi, asan herikh khilix, orukhlap kitix, asan khizitmisi ixip ketix, kekhide terlex, asta haraktirlik yaki khayta khayta iqi surulup khilix, jinsi ezasi aghrix, eghiz yarisi, tire kiselligi, boghum aghrix we khetiwilix, songek aghrix, kozining korux khabiliyiti towenlep kitix, khiskha wakhitlikh isini yokhutux, khayta khayta yallughlunux khatarlikhlar. Khandakh kixilerni AIDS kisilige giriptar boldi dep kharaymiz. HIV virusi bilen yuqumlanghan herkhandakh kixining CD4+T hujeyre sani her bir kup milliliter khanda 200 din az bolsa. HIV bilen yukhumlanghan herkhandakh kixide bedenning kiselge takhabil turux sistimisi HIV hujimi sewibidin kilip qikhkhan netijisidek, kem digende AIDS bilen munasiwetlik bir amil bolsa. HIV virusi khandakh tarqaydu? 1-Jinsi munasiwet, meyli ohxax jinsilikh we ohximighan jinsilikh bolsun. 2-Yukhumlanghan khan bilen biweste uqurxux. Zeherlik khikimlik qekkuqiler arisidiki bir yingnini ortakh ixlitixi, yukhumlanghan kixi bilen bir qix qotkisini ixlitix. 3-Yukhumlanghan ana arkhilikh yingi tughulghan bowakhkha. Tehminen ¼ din 1/3 giqe bolghan HIV bilen yukhumlunup, hiqkhandakh dawalax elip barmighan ana, yingi tughulghan bowakhkha HIV virusini yukhturidu. Bowakhning HIV bilen yukhumlunux hetiri tughut jeryaning uzirixigha egixip exip baridu. Bowakhni opiratsiye khilip ilix arkhilikh bu hil heterlikni azlatkhili bolidu. 4-Bowakh HIV bilen yukhumlanghan anisini imix arkhilikhmu ozige HIV ni yukhturiwalidu. HIV ozara soyux arkhilikh yukhamdu? Oz ara soyux arkhilikh HIV yukhmaydu. Birakh HIV bilen yukhumlanghan kixining aghzida khan bolsa, undakhta HIV soyux arkhilikhmu yukhidu. Tetkhikhatqilar HIV ning ozra koruxux, khuqakhlixix, oy seremjanlirini ortakh ixlitix, ter, koz yixige tigix, hajethanini birge ixlitix, hotel, qukurux khatarlikh normal uqurxux arkhilikh yukhmaydighanlighini korsitidu. HIV bilen yukhumlanghan yaki yukhumlanmighanlighimni khandakh bilimen. HIV bilen yukhumlanghan yaki yukhumlanmighanlikhni bilixtiki birdin bir usul HIV bilen yukhumlanghanliqni tekxurux. Pekhet alametlerge tayinip HIV bilen yukhumlanghan digili bolmaydu. HIV bilen yukhumlanghan nurghun kixilerde kop yillarghiqe hiqkhandakh alametler bolmaydu. Bezi kixilerde gerqe yukharkhi alametler bolsimu, birakh ular HIV bilen yukhumlanghan boluxi natayin. Baxkhilar bilen bir yingnini ixlitidighan zeherlik qikimlik qekkuqi, yaki HIV bilen yukhumlanghuchi kixi bilen yaki nemelum kixi bilen jinsi munasiwet otkuzgenler, HIV bilen yukhumlanghan yukhumlanmighanliqni tekxurixi kirek. |