Bala yatqu boyun raki

(Cervical Cancer)

Memet Emin

Bala yatqu boyun raki (Cervical cancer, 子宫颈癌) diginimiz ayallarning bala yatqusining towen teripide bolidighan bir hil rak kisili bolup, bala yatquning towenki qismini tuzguchi hujeyrilerning normalsiz kopixi netijiside peyda bolidu. Bala yatqu boyun raki bolsa Uyghur ayalliri ichide kop uchiraydighan raklarning biri.

 

Bala yatqu boyun raki towendiki bir nechche turge bolinidu.

 

1.      Qasiraqsiman Hujeyre Raki (Squamous cell carcinoma, 鳞状细胞癌) eng kop uchiraydighan bala yatqu boyun raki bolup, putun bala yatqu boyun rakining 85~90%ni igelleydu.

2.      Bez Raki (Adenocarcinoma, 腺癌) putun bala yatqu boyun rakining aran 10%ni igelleydighan bolup,  tiz tereqqi qilidighan, dawalax unimi anche yahxi bolmighan rak hisaplinidu.

3.      Arilaxma Raki yuqarqi ikki hil rakning arilaxmisini korsitidu.

 

Normal Bala Yatqu Chiqix ighizi
 

 

Bala yatqu boyun rakigha munasiwetlik melumatlar

 

1.      Bala yatqu boyun raki ayallarning jinsi ezasida bolidighan raklarning ichide ikkinji orunda turidighan bolup, ayallarda bolidighan barliq rak kisilining 6% igelleydu.

2.      Amirkida bu yil tehminen 128000 ayal bala yatqu boyun rakigha giriptar bolghan.

3.      Bala yatqu boyun raki eger wahtida baldur bayqalsa we wahtida dawalansa putunley saqiyixi mumkin.

4.      Bala yatqu boyun raki eger baldur bayqalsa we wahtida dawalansa, bimarning 5 yil omur korux nisbiti 91% etirapida bolidu.

5.      Bala yatqu boyun rakigha giriptar bolghanlarning muxu rak kisili tupeylidin olup kitix nisbiti 1955-yilidin 1992-yilighiche bolghan 37 yil ichide 74% towenligen bolup, her yili 2% din dawamliq towenlimekte.

6.      Bala yatqu suyuqliqini tekxuruxning (pap test, 分泌物涂片检查) umlixixigha egixip, bala yatqu boyun raki bilen olup kitix nisbiti towenlimekte. Bu hil tekxurux arqiliq bala yatqu boyun rakini nahayti baldur bayqighili bolidighan bolup, bimarning putunley saqiyip kitixide nahayti zor ehmiyetke ige.

7.      Amirkida bala yatqu suyuqliqini tekxurux lazim bolghan ayallarning ichide kem digende 30%, bu tekxuruxni ilip barmaydu. Netijide kiselni baldur bayqax we dawalx pursitini qoldin birip qoyidu.

8.      Amirkida bala yatqu boyun raki dep diyagunuz qoyulghan ayallarning 60~80% yiqinqi 5 yil ichide bala yatqu suyuqliqini tekxurtmigen. Beziliri hetta ezeldin bundaq tekxuruxni qilip baqmighan.

 

Qandaq ayallar bala yatqu boyun rakigha asan giriptar bolidu?

 

Bala yatqu boyun raki adette 50 yaxtin 55 yaxqiche bolghan ayallarda kop uchiraydu. 

 

  1. 15 yaxtin towen bolghan qizlar adette bala yatqu boyun rakigha giriptar bolmaydu. Bala yatqu boyun rakigha giriptar bolux hetiri deslepki 30 yaxlardin baxlap baxlinidighan bolup, kiyinki 10 yilda terqqi qilidu.
  2. Xeherde yaxaydighan ayallar yaki nopusi az bolghan millet ayallirining bala yatqu boyun rakigha giriptar bolux nisbiti baxqa ayallarningkidin yuquri bolidu.
  3. Amirkida Vitnamliq ayallarning bala yatqu boyun rakigha giriptar bolux nisbiti eng yuquri.
  4. Amirkida Ispan tilida sozleydighanlar, Indiyanlar we Qara tenliklerning bala yatqu boyun rakigha ige bolux nisbiti baxqa aq tenliklerge nisbeten yuquri bolidu.
  5. Zhungguoda Uyghur ayallirining bu kiselge giriptar bolux nisbiti baxqa milletlerge nisbeten yuquri.

 

Qandaq amillar bala yatqu boyun rakini kelturup chiqiridu?

 

Bala yatqu boyun rakini kelturup chiqarghan sewep gerche nahayti iniq bolmisimu, biraq towendiki bezi amillar bala yatqu boyun rakining peyda boluxida belguluk tesir korsutup, ayallarning bala yatqu boyun rakigha giriptar bolux nisbitini axurwitidu.

 

  1. Human papillomavirus (人乳头状瘤病毒) dep atilidighan bir hil virus bilen yuqumlinix. Ayallar bu hil virus bilen yuqumlanghanda, hujeyriler normalsiz kopiyip, jinsi ezada yara peyda qilidu, xuning bilen bala yatqu boyun rakigha giriptar bolux nisbiti hessilep axidu.
  2. Jinsi munasiwet aditi normal bolmighan ayallar, yeni kop er bilen jinsi munasiwet qilidighan ayallar, 18 yaxtin burun jinsi munasiwet qilghan ayallar, bala yatqu boyun raki bar ayal bilen jinsi munasiwet qilghan er bilen jinsi munasiwet qilghan ayallarning bala yatqu boyun rakigha giriptar bolux nisbiti yuquri bolidu.
  3. Uzun muddet tamaka chekken ayallar. Tamaka chekken ayallarning bala yatqu boyun rakigha giriptar bolux nisbiti tamaka chekmigen ayallargha nisbeten ikki hesse artuq bolidu.
  4. Kiselge taqabil turux kuchi towen bolghan ayallarning bala yatqu boyun rakigha giriptar bolux nisbiti yuquri bolidu.
  5. Tughutni konturul qilix doriliri yaki hormun dorilirini istimal qilghan ayallarning bala yatqu boyun rakigha giriptar bolux nisbiti yuquri bolidu.
  6. Opiratsiye we yaki dora arqiliq kop qitim bala alduriwetken ayallarning bala yatqu boyun rakigha giriptar bolux nisbiti yuquri bolidu.
  7. Qayta qayta jinsi eza yallughigha giriptar bolghan ayallarning bala yatqu boyun rakigha giriptar bolux nisbiti yuquri bolidu.
  8. Kop bala tughqan yaki 18 yaxtin burun bala tughqan ayallarning bala yatqu boyun rakigha giriptar bolux nisbiti yuquri bolidu.
  9. Himiyelik dora we dihhanchiliq doriliri bilen kop uchuraxqan ayallarning bala yatqu boyun rakigha giriptar bolux nisbiti yuquri bolidu.
  10. AIDS kisilige giriptar bolghan ayallarning bala yatqu boyun rakigha giriptar bolux nisbiti yuquri bolidu.

 

Bala yatqu boyun rakining qandaq alametliri bar?

 

Bala yatqu boyun rakining deslepki mezgilide kop alametler korulmeydu. Bala yatqu boyun raki melum basquchqa kelgende towendiki alametler baldur kiyin bolup ipadilinip chiqixqa baxlaydu.

 

1.      Normalsiz qan chiqix. Adette jinsi ezadin normalsiz qan iqix hiyizdin kiyin yaki ikki qitimliq hiyizning ariliqida yaki tekxuruxtin kiyin yuz biridighan bolup, bala yatqu boyun rakidin baxqa kiselliklerdimu korilidu.

2.      Hiyiz kop we uzun kilix, hiyiz tohtap birnechche yildin kiyin qayta hiyiz kilix. Ayallar bala yatqu boyun rakigha giriptar bolghanda, hiyiz burunqidin kop hem uzun kilidu.

3.      Jinsi eza suyuqliqi puraqliq yaki normalsiz bolux.

4.      Das songek yaki jinsi eza aghrix.

 

Bala yatqu boyun rakining aldini alghili bolamdu?

 

Bala yatqu boyun rakigha giriptar boluxning aldini ilixta eng mohim bolghini xuki bala yatqu boyun rakini kelturup chiqirixqa sewepchi bolghan yuqarqi herqandaq amillardin amal bar saqlinix, xundaqla bala yatqu boyun raki peyda boluxning aldida bolidighan kisellikni baldur bayqap, uni wahtida dawalaxtin ibaret. Bala yatqu boyun raki peyda boluxning aldida bolidighan kisellikni baldur bayqax uchun dawamliq ayallar bolumi dohturigha korunux, qerelik salametlik tekxurtup turux kirek.

 

Bala yatqu boyun rakigha qandaq diyagunuz qoyux kirek?

 

Bala yatqu boyun rakigha baldur diyagunuz qoyuxta, asasliqi dahimliq salametlik tekxuruxke tayinix kirek.

 

1.      Jinsi eza suyuqliqini tekxurux (Pap test or pap smear, 分泌物涂片检查). Bu tekxurux arqiliq 95% bala yatqu boyun rakining aldida bolidighan kiselge we bala yatqu boyun rakining deslepki mezigilige iniq diyagunuz qoyghuli bolidu.

2.      Bala yatqu eyniki (Speculoscopy, 子宫镜) arqiliq tekxurux.

3.      Jinsi eza eyniki (Colposcopy, 阴道镜) arqiliq tekxurux.

4.      Jinsi eza eyniki bilen korup turup, kisel jaydin toqulma ilip tekxurux (Coloposcopic-Directed Biopsy, 经阴道镜活检)

5.      Kisel osmini kisip ilip tekxurux (Biopsy, 病理活检).

6.      Bala yatquning chiqix ighizini resimge ilip tekxurux (Cervicography, 子宫颈像)

7.      CT we MRI arqiliq tekxurux.

 

Bala yatqu boyun rakini dawalax.  

 

1.      Opiratsiye qilip bala yatquni kisip iliwitix, hazirche eng unumluk dawalax usuli hisaplinidu.

2.      Radiyaktipliq nur bilen dawalax. Bu hil dawalax adette opiratsiye qilix wahti otup ketken kisellerge, yaki opiratsiye qilixqa berdaxliq birelmeydighan kisellerge yaki opiratsiyedin kiyin qayta qozghalghan kisellerge yaki opiratsiyedin kiyin opiratsiyening unimini tihimu yuquri kotermekchi bolghan kisellerge ixlitilidu.

3.      Himiyelik dora arqiliq dawalax. Bu dawalaxmu opiratsiye qilix pursiti bolmighan kisellerge qollinilidu, yaki opiratsiyening unimini yuquri koturux uchun yaki qayta qozghiliwilixning aldini ilix uchun qollinilidu.

 

Bala yatqu boyun rakini dawalaxta kop ixlitilidighan dorilar.

 

1.      Cisplatin (Cisplatinum, Platinol)

2.      Ifosfamide (Ifex)

3.      5-fluorouracil (5-FU) 氟尿嘧啶, 氟二氧嘧啶

4.      Carboplatin (Paraplatin),

5.      Methotrexate 甲氨蝶呤, 氨甲蝶呤, 氨甲叶酸

6.      Bleomycin 博来霉素, 争光霉素

7.      Mitomycin C (Mutamycin) 丝裂霉素

8.      Vincristine (Oncovin) 长春新硷.

9.      Paclitaxel (Taxol)

 

 

 

Resimler we nurghun sanliq melumatlar www.YourMedicalSource.com din ilindi  

 

Herqandaq pikir we telepler bolsa, Dr_Memet@yahoo.com gha het yizing

 

Rehmet