Mihriban Anilar

14-May Anilar Bayriminglargha

Mubarek Bolsun

Anilar bayrimini tebriklep tovendiki xeir makhalilarni tordaxlargha sundkh.

www.meshrep.com

**************

Ana

Memtili Ependi

Senki zulmet iqide khuyax,
Nurliringdin alem me'ixet.
Her khediming buyuk bir yaxax,
Qeksengmu ger japa-muxekket.

Kurex iqide qong khiding meni,
Bilim berip ong khilding meni.
Umid-arzu qiqekliride,
Iradige, mung khilding meni.

Kharghix tekkur bu meynet zaman,
Bizge huvlukh bermidi pekhet.
Bilim bilen aqimiz yolni,
Kheliblerdin tokup muhebbet.

Okhudi, okhudi, okhudi yaxlar,
Munbet aylandi taxlar.
Sen zulmetning iqide khuyax,
Seni behtke khilimen hapax.

1935-yili, Khexkher

Anamning Anisigha Yezivatimen

Aziz Nesin (1966)

Turkcidin Terjimi: Dr. Kahar Barat

Putun anilarning eng guzeli,
Sen eng guzellerning eng guzeli.
On uc yexingda oylending,
On bex yexingda meni tugdung,

Yigirme alti yexingda iding,
Yaximay turup oldung.
Soygu bilen tolgan bu yurekim sanga qerzdar.
Hetta mende bir resimingmu yoq,

Resimge cuxux gunah idi.
Ne kino kordung, ne tiatir.
Ne elektir, gaz ucaq, trubba suyi, mex,
Ve hetta karvatmu yoq idi oyungde.

Dengizge berip suga cuxup baqmiding,
Oqux ve yezixnimu bilelmiding.
Guzel kozlering,
Qara cumperdening arqasidin baqti dunyaga.

Yigirme alti yexingda iding
Yaximastin oldung. . .
Anilar endi undaq yaximastin olmisun. . .
Xundaq bolup keldi,
Emma xundaq ketmisun!

Annemin Anýisýina Yazýiyorum

Aziz Nesin (1966)

Bütün anneler, annelerin en güzeli,
Sen, en gzüzellerin güzeli.
Onüçünde evlendin,
Onbeþsinde beni toðgurdun,
Yirmialtýi yaþsýindaydýin,
Yaþsamadan öldün.
Sevgi taþsan bu yüreðgi sana borçluyum.
Bir resmin bile yok bende,
Fotograf çektirmek günahtýi.
Ne sinema seyrettin, ne tiyatro.
Elektrik, havagazi, su, soba,
Ve karyola bile yoktu evinde.
Denize giremedin,
Okuma yazma bilemedin.
Güzel gözlerin,
Kara peçenin arkasýindan baktýi dünyaya.
Yirmialtýi yaþsýindayken
Yaþsamadan öldün. . .
Anneler artýik yaþsamadan ölmeyecek. . .
Böyle gelmiþs,
Ama böyle gitmeyecek!

***************************

Gulhumar Uyghurlar

Husan Hasan

Hormetlik Tughluq ependi,

Sizning anilar bayrimi heqqidiki uchuringizni korup, bezi pikirler hiyalimdin kechti. Shu pikirlerni oqurmen doslar bilen ortaqlashmaqchi boldum.

Meningche dunyada uyghurlardek gulhumar helq bolmisa kerek. Men yashlighimni Ghulja dehqanlirining ichide otkuzgen. Ular arisida korgenlirimni sozlep berey.

Hitaylar Uyghurlarning yerlirini tartiwelip helq copiratiwi qurghan chaghlarda, her bir ailige qalduruq yer dep alte pungdin yer bolup bergen. Bu yerge dehqanlar bagh-waran, sey-koktat qoshumche ashliq terishqa yetmisimu, her dehqanning birer pung yerini gul terishqa ajritatti. Dehqanlar sewze-piyazgha bir ketmen chapsa, gul perwishige besh ketmen chapatti. Ular etiyazdin-kuzgiche gullirini nahayitimu perwish bilen osturetti.

Gul echilishi bilen dehqan yigit her kuni seher namizini oqup bolup, beghigha chiqip, emgek terliri neqish chekken gullerning hidi we guzelligidin zoqlansa, seherde sayrighan bulbulning awazidin hozurlinatti hemde zamanning kelturgen zulumliri, shu bir kunluk eghir emgekni yengish uchun ozide kuch-quwwet hazirlaytti. Achhiq mohurkisini chekkendin keyin, gulning eng chirayliqliridin bir deste tizip, addi bolsimu qapaqning boynini kesip yasighan guldangha selip, oyning derize tekchisige tizip qoyidu. Bu adet gul echilghandin ta kech kuzgiche dawamlishidu. Mana bu uyghur yigitning ata-anisigha her kuni gul teghdim qilishi emesmu.

Qish kelgende dehqanlar qiyin yaghichidin oyup yasighan teshteklirige gullerni kochurup, oyning barliq tekchilirini tolduriwetidu. Mana bu uyghur dehqanliridiki qish-yaz gul teghdim qilish aditi emesmu.

Oma chaghlirida dehqan yigitler oma orisa, dehqan qizliri qulaqlirigha ajayip chirayliq gullerni qisip, yigitlerning arqisidin bagh baghlaydu. Mana bu menzire ademge ajayip zoq we guzel bir mediniyettin derek beridu. Arilap dehqan yigitning eytqan hesretlik oma nahshilichu tehi.

Uyghur yigitliri yahshi korgen qizlirigha qelb sozlirini eytmaqchi bolsa, aldi bilen qizgha gul teghdim qilidu. Qiz yigitning sozini anglashni halisa, gul keshtilen’gen qol yaghliq bilen jawap beridu. Eger qiz yigitni yahshi korse, meshut yipta gul keshtilen’gen tamaka haltisi sowgha qilidu. Mana bular shermi-haya bilen muhebbet baghlashning misalidur.

Bu yerde mening sozlimekchi bolghinim gul mediniyitimiz heqqide emes bolghanlighi uchun, bu heqte kop tohtalmaymen. Amma gezi kelgende shunu eytip qoyay: 1870-yilliri Char Rosiye Ghuljini besiwalghanda kelgen Gobirnatur Kalpawski Ghulja baghliri we her bir qoraning aldi-keynidiki gullerni korup, “Uyghurlar gul mediniyitide bizdin nahayiti ustun turidiken” digen iken.

Dimek, gul sowgha qilish hazir kop yashlargha gherp mediniyiti bolup tuyulsimu, emiliyette u uyghurlar turmushining ichi-ichige singgen mediniyet terkiplirining biri.

Tughluq ependining uchuri mening mushunchilik bir nerse yezishimgha liham boldi. Sizge kop rehmet.