Hidayetname

 

Abduréhim Ötkür

 


Ömür menzilidin tinmay izlidim men heqiqetni,
Tepekkur boldi bir hadi tépishta chin hidayetni,
Tilep her sözge bay mena yene janliq pasahetni,
Dilim isteyti izhargha hemishe meqbul pursetni.
Kiling ey dostlirim emdi xushal bashlayli söhbetni.

Sözumning bashi bisimillah bu möminlik wezipemdur,
Sana yu hemdiler éytsam tumen mingni yene kemdur ,
Quruq ,tuzsiz ibadettin emel ewzel ,eqidemdur,
Bu dewayimgha borhanim mushu yazmish qesidemdur..
Tileymen rebbim allah din qulumgha kuch we quwwetni ,

Teejup eylisher belkim birawler buqesidemdin.
Ejeplenmes idi ichse eger bir qetre cheshmemdin.
Éziqtim menmu bir chaghlar nagah tewrep eqidemdin,
Shükrikim rehname tapti kungül sultani tewbemdin.
Ilaha eyligil menggü ,manga bu bextu-ametni.

Tughulghach ikki mömindin ütup ellikte sekkiz yil,
Yekünlesh saiti yetti ömurni emdi estayidil.
Nezer salsam bésip ötken yulumgha bolmayin ghapil,
Aqur köz yashlirim goya bulup iritish we yaki nil .
Jahanda chekmigey héchkim miningdek köp nadametni

Seherde hemdiler éytar uchar qushlarmu her demde,
Nimishqa bolmisun bir his tirik perzenti ademde.
Wahalenki ada bolmay hisapsiz qeriz bu zimmemde,
Haman qaynaydu hesretlik pushaymanlar bu qelbimde ,
Ömurni zaye qilmanglar élip mendin bu ibretni.

Bahar yamghurliri hertang yuyar hem yashnitar taghni ,
Ériqlar birle kelgen sumu hetta gülliter baghni .
Muyesser qilsa meqsidim muratqa yolni achmaqni ,
Éritse héch ejepmeskim közümning yashliri daghni .
Ata qilsa ilahim xezinesidin qetre rehmetni .

Siratel musteqim tapmaq eger bolsa nesibemde .
Nadamet daghliri qalmas idi mehzun bu sinemde ,
Ömüdüm bir béqip iqbal külüp teley pishanemde.
Jaranglap ketse qelbimning sadasi bu qesidemde .
Nisip eylep yaratqan zat manga bextu- saadetni .

Xiyalim déngizi tinmay chayqilip hemishe qaynaq,
Kichiler az yumup közni we gahi tangghiche oyghaq.
Qulum yetmeydighan shaxqa ésildim shunchilik mushtaq ,
Ilahim özi yar bolghay ömüdümge yene jiqraq .
Asan eylep bu menzilde manga uchrar mushaqetni.

Pikir deryasige qanche tiren chömgensiri her tün ,
Köngülning kirliri shunche yuyuldi ,tarqidi epsun .
Hayatim gerche pushmanliq dilimdur natiwan mehzun ,
We lékin jan kitabige qushuldi tumen ming mezmun .
Yiqin kelturme i rebbim! köngülge emdi ghepletni .

Tepekkur köz bilen baqsa kishi alemge bir merre .
Emestur xali hikmettin we hettaki hesel here.
Adimizat yuksilip gerche atomdin tapti mol zerre,
We lékin bipayan sir déngizidin bu téxi azghine qetre .
Ilaha qil kerem köprek bileyli siru-hikmetni.

Bilip yetkensiri insan xezineng sirini köprek ,
Köngül rushenliship andin tonar öz zatini xopraq .
Misal:qarighu nichuk bilsun ,quyash qandaghu ay qandaq,
Bilur emma güdek hetta nichükdur gül nichük yapraq .
Dimekki meripettin jan tapur eqli -parasetni.

Tümen ming yil dawamida ötüp sansiz aqil -danish ,
Hayat sirini bilmekni qilishti arzu hem xahish .
Birawler qilsimu küchep xudasizliqni permayish,
We lékin eksiri mutleq élip meydanda ezmayish.
Axiri étirap qildi ulugh bir rohi qudretni .

Misal:bir qetridin adem bina bolghanni oylapbaq ,
Ana qarnida bu jaygha hawa bolghanni oylap baq .
Tughulmaq saiti yetse ana bolghanni oylap baq ,
Bu müshkülge ne qanun pana bolghanni oylap baq .
Shu chaghda tapqusi qelbing birer mentiqi-pikretni.

Bügün pen yüksilip shunche qilur perwazini erkin ,
We hetta ay we yultuzda yer oghli yatqusi yalqin .
Bunga ewladi adimizat uqur ming medhiye telqin ,
Lékin adem bina qilmaq bu ademge nichük mumkin .
Yaratqan tengridin bashqa kishi tapmas bu qudretni .

Nimishqa ayagh ikki,köz ikki ,éghiz birdur,
Yene közlerge qash kirpik bina qilghan qaysi tehrirdur .
Nimishqa ming kishi chihri yene ming xilda teswirdur ,
Qéni éytingchu?Bu sirgha nichük söz toghra tebir dur .
Tepekkur achqusi keng yol chüshenmekke bu süretni.

Ülümni oylisa her kim bilur öz zatini andin ,
Tughulmaq söngre ölmeglik ayandur hemmige aydin .
Lékin nede, qachan,qandaq ülüshni kim bilur aldin ,
Échilmas sir bulup keldi bu mawzu dewri -dewrandin .
Hemishe yighsimu dunya bu sirgha hemme diqqetni .

Ülümge bir dewa izlep jahandin ketti köp dena,
We lékin tapmidi héchkim bu ishtin zerriche mena .
Aristo yaki loqmandek hekimlermu bimustesna ,
Diyishti axiri mutleq ulugh qudretke amenna.
Dimek mömin emes buzmaq bu qanuni zörüretni.

Quyash,ay we yultuzlar sama seyir itip her kün ,
Mueyyen yol we tertipte xatasiz dewir iter her kün .
Bunga hakim iken mutleq ejep bir muntezim qanun ,
Bu cheksiz kainat tapmish eshu xilda tola mezmun .
Yurup nurlan'ghusi qelbing chüshen'genche buhaletni .

We belki beziler éytar tüzelmeklik tebiettur ,
Wehalenki tebiet hem ejep bir xilda heyettur.
Bu alem sirliri bizge hunun bir yaxshi ibirettur,
Shéghil tash her zaman tashtur ,zumretler -zumrettur.
Tepekkur tashqini yütsun köreng batil -jahaletni .

Misal :pen -hüner esiri qurup hikmet dukanini,
Yaratti iptixarliq bumu ijazetler zamanini .
Yene hem ashqusi köplep büyük himmet dawanini ,
Lékin adem tügül hetta uning bir qetre qanini .
Yasalmas her nichük alim qilip teqlid bu qudretni .

Hayatliq sirigha tekrar tuxumni keltürey burhan ,
Tuxusiz alur her kim tuxumdin chüjini asan .
Egerche yene ming hesse tereqqi qilsimu dewran ,
Tuxumning özini lékin yasalmas belki bu insan .
Dimek mexluq haman mexluq bilur xaliqla xelqetni .

Nezer salsaq eger bughday we yaki bashqa bir dan'gha ,
Térip östürmise dihqan husul tolmaydu xaman'gha .
Egerche dan yasash mumkin bulup qalsidi insan'gha ,
Zawutlarda yasap her kün puli toxtaytti erzan'gha .
Dimek mexluq emes qadir yaratmaqqa tebietni .

Hayatliq sir liri shundaq ajayip kengri dunyadur ,
Bilip yetkenimiz tamche ,eger u behri deryadur .
Kimki mewjudat zaten ulugh hikmetler ehyadur,
Ki tupraq bolmidi kimya meger bolsa u xulyadur .
Hayat qanuni herdemde qilur tekrar bu ibiretni.

Misalni yene yüz-yüzlep tépish müshkül emes her an
We lékin hemmidin ela ulugh möjize dur qur'an .
Xususen bolsa tepsiri " süre rehman."
Kupaye qilmisa kashki ashunche " ma tukezziban."
Qulupluq bo lmisa qelbing qubul eyler bu nimetni.

Tuluq on töt esir ötti neqishler bolmidi sadir,
Nimiki dise qur'anda bügün dunyada shu zahir .
Buningdek möjize ishige nichük mexluq bolur qadir ,
Uning teripige sözni tapur qaydin edip ,shair .
Nisip qilmaydiken tengri egertilgha balaghetni .

Ütüp bir mingda töt yüz yil hawadisiler bilen bir-bir,
Birer ish qalmidi sheklen we menen bolmighay teghyir .
Birawlar qesit bilen qur'an qur'an béti qilsimu tehrir ,
Lékin özgermidi bir herip,birer sakin yaki zir.
Chüshenmek ne müshküldur bu möjize - karametni

Pütün ömride ya mektep ya ustaz körmigen bir zat ,
Oqup bir kün " iqre bismi rebbikellezi "ni heyhat .
Tépip quddusi qudretning ulugh enwaridin irshat ,
Nebuwet esirining shanliq tughini eylise bu niyat .
Nichükmu itirap qilmas eqil mundaq heqiqetni .

Uqup körsek butarixni ejep bir esri hikmettur,
Mubarek terjimehali tamami pezli -xislettur.
Reqipler itirapimu bunga elwette höjjettur ,
Bu zatning ismi sheripi resul ekrem muhemmeddur .
Yaratti menggü ölmes bir ulugh esiri saadetni.

Nebuwet tangi atmasta erepning halini esleng,
Jahalet destidin elning ayanich ehwalini esleng .
Zalalet hem rezillikning yawuz imsalini esleng ,
Misal :bir qiz tughulsa ger zebun iqbalini esleng .
Yimirdi nebuwwetla ereptin barche zulmetni .

Wehini beziler ilham diyishti bir zaman hökmen,
Wehalenki ulugh qur'an emestur qisse ya roman .
Uni ilham bilen ijad qilishqa bolsa ger imkan ,
Nimishqa yazmidi bir kim yene ikkinji bir qur'an .
Nichükmu itirap qilmas kishi mundaq heqiqetni .

Birawlar qildiler dewa, nebilik üstide hetta,
Tépip ming héle -neyrengler, özini körsitip teqwa.
Yézip ayetke teqlidler,we hetta qilsimu ghewgha.
Jahandin kettiler likin, bolup alemge ming reswa.
Tapalmas chünki batilliq,heqiqi shanu-shöhretni.

Bularning hemmisi janliq uluq möjize elwette,
Yene qandaq delil lazim bayan qilmaqqa bu heqte.
Eqil sahipliri jandin öter testiq, qanaette,
Egerche yaq dise bezi muxaliplar jahalette.
Özige rehname qilsun edil , merdane pikretni.

Xatime.

Bayan qilghanlirim gerche déngizdin tamchidur emma,
Namayendur qoyash eksi bir tamche sudimu hetta.
Qesidem elge yetküzse hédayettin birer mena,
Mukapat shu idi menchün, emesmen özgige teshna.
Köchetni tikküchi meyli körelmey ötse rahetni.

Eqidem heqqe baghlan'ghan, bu yolda etimadim bar,
Shükrikim,heq ata qilghan irade,étiqadim bar.
Eqide sahibi bolghach dilimda pexru -yadim bar,
Dimeymen munche gustahliq,qilishqa nime heddim bar.
Pisenit qilmas köngül chünki quruq tene -malametni.

Jahan baqi emes, loqman chéghida tapmidi derman,
Misaldur bunga iskender, we hetta erki chinggizxan.
Kélip -ketmek bilen meshghul, jahan'gha bihésap karwan,
Öter dunya, kécher dunya, peqet xelqla sürer dewran.
Ömür menzilide taptim nihayet shu heqiqetni.