Mening Qarishim

Erkin Uyghur ve Erkin zemin ependilerning pikirliri toghrisida

Yazghuqi: Yiltiz

Erkin Uyghur ve Erkin zemin ependilerning pikirliri bilen pikirlirim arisida nahaiyiti chong oxshashmasliqlar bolghini uchun ularning maqalisi ustide omumiyuzluk pikir bayan qilishimgha mumkin bolmidi;peqet birqanche nuqta ustidila oxshimighan qarishimni bildurup otushni uyghun kordum:

Erkin Uyghur ependi mundaq degen:

" Men bu yerde tilgha elip otmisem bolmaydighan bir nerse shuki..... Uyghurlar hergiz Hittay helqini ozining dushmini, dep qarimaslighi kerek. "

Elvette shundaq bolsa yaxshi bolatti; emma bu mumkinsiz; chunki, Tarixtin buyan sherqi turkistan xelqighe selinivatqan zulumgha Xitay xelqning vaste
bolup kelivatqanliqi hich kim ret qilalmaydighan bir realliq ; ishi, eshi,oyi (makani) tartivelinghan bir qewmning ,tartivalghuchi qewmge qarita dushmenlik kozide baqmasliqi mumkin emes;ziyan salghuchigha nepretlinish, menpeet yetkuzguchige heveslinish( yaxshi korsuh) insaniy tebiet jumlisidin. shunga bu nepretni (dushmenlik tuyghusini) dunyaning herqandaq ilghar siyasiy yaki exlaq neziriyisini ugutupmu ve yaki xelqrarliq qanunning herqandaq bir jiddiy maddisini xatirilitipmu yoqatqini bolmaydu; Yene bir nuqtidin, sherqi turkistan mesilisini dunyagha tonutush demek ene eshu nepretni dunyagha korsutush demektur; davani dunyagha anglitish demekmu ene eshu nepretning menbesini(Xitay terep kelturup chiqarghanlighini)dunyagha chushendurush demektur;Yene bir realliq barki, musteqilliq kurishi ilmiy tetqiqat emes, u sap eqil bilen bolmaydu, partilap chiqqan ghezep-nepret bilen bolidu; bu nepret suslashqanda dava suslishidu; bu nepret yoqalghanda davamu yoqulidu; xitayning milletler ittipaqliqi terbiyisi del ene eshu nepretni-musteqilliq kurishining ximiturchini-yoqutush uchundur. Uyghurlarning Xitay xelqighe qarita nepritining yoqulushi (dushmen dep qarimasliqi) mundaq uch xil ehvalda emeliylishi mumkin, (1)Sherqi Turkistan musteqil bolghanda,(2)Xitayning asmilatsiye qesti emelge ashqanda,(3) barliq uyghurlar ziyaliliship, xelqra qanungha selip turup dost-dushmen bekitidighan bolghanda(Bilinip turuptiki axirqisi fantastik bir ehtimalliq). Untumasliqimiz kerekki jemiyetning qanunliri (jumlidin xelqara qanun) tebietning qanunini ozige boysunduralmaydu; emma tebietning qanuni jemiyetning qanunini haman bir kuni ozige boysunduridu. shunga tebietning qanunigha uyghun kelmeydighan herqandaq teklip -tevsiye ilmiy tevsiye bolalmaydu,niyyet herqanhce durust bolsimu netije berelmeydu.

Erkin Uyghur ependi maqalisida Xitay nopsuning 1 milyard ikki yuz milyon ikenligini xatirlitish, Barin inqilavi ve Ghulja veqesining echinishliq aqivetlirini xatirlitish arqiliq, "Biz ajiz, dushmen kuchluk, jenimizgha chushluq ish qilayli,-novettiki veziyetni nezerde tutup chushensek-, surgunde hokumet qurushtek chong ishlargha esilivalmayli" demekchi; gepining poskallisi bu; Erkin Zemin ependimu uyghurlarda kuchluk burokiratik qoshunning yoqluqi, iqtisadiy asasning yoqluqini,ishenchlik dolet himayisining yoqluqini tilgha elip turup oxshash nezeriyeni otturigha qoyghan, men buni " Biz ajiz" pelsepisi dep ataymen.

E.Uyghur ve E.Zemin ependi'ning pikirlirini ipadilesh uslubi jehettin ilmiy diyishke bolidu; chunki Erkin Uyghur ependining anche-munche chechilish qaynashlirini hesapqa almighanda hissiyat kop arilashmighan, emma u pikirlerni mezmunen ilmiy degili bolmaydu; chunki ilimning ghayisi sirlarni echish (bilinmigen, bayqalmighan nersilerni ashkarilash)tur; epsuski yuqarqi ikki ependining ajizliqlirimiz dep otturigha qoyghanliri hichkimge sir emes, u ajizliqlarni bayqivelish uchun ziyaliy bolush ketmeydu;hetta mektep yuzi kormigen bir uyghurmu bu ajizliqlarni sanap bereleydu.

Muellep kop tekitligen bir nuqta bar, " Sherqi turkistan davasigha ishtirak qilghan adem choqum idiyalist bolushi kerek" yeni heqiqetning qudritige ishenmey turup Sherqi Turkistanni azat qilimiz diyish oz-ozini aldshtin bashqa nerse emes;
"Biz ajiz" degen ang ve tuyghu bilen inqilap bolmaydu, siyasetchilik bolmaydu, diplomatiyemu bolmaydu; Biz ajiz engidikilerni dushmenmu kozge ilmaydu, dostning aldidimu etivari bolmaydu.

Erkin ependi ajizliqlirimizni korsutup bergendin keyin, Xitayning ozligidin parchilinish ehtimallighi barlighi, Xitay demogiratchilirining rehmisi kelip musteqilliqimizni etirap qilivetish ehtimalliqimu barliqini esimizge selip anche-munhce teselliy berip otken; DUK ve UAAning " Biz musulman, biz turk dep yurmigechke" chong netijilerni qazanghanlighini eskertken ; men DUK'ning jumlidin UAAning netijisini yuqarqidek bir sevepke baghlimaymen; chunki milliy kimlik bir milletning omurtqisidur;milletni omurtqusiz tonushturush bilen diplomatiyide netije qazanghini bolmaydu, qazinilsimu bu netijini qolda uzun tutup turghini bolmaydu dep bilimen; yuqarqi jumlini deslep oqughinimda belkim diqqetsizlik sevenligidur depmu oyludum ;emma maqalining omumi mezmunini nezerde tutqunumda ,bu yerde milliy kimlikni yoshurush yaki burmilashni taktika dep righbetlendurilivatqini uchun, ustide toxtilishni muhim dep bildim.
Bugun dava qoshunimizda, musteqilliq kurishimiz uchun tashqi dunyaning rolini asas ve qoshumhce dep qaraydighan ikkila gurup bar; tashqi dunyaning rolini inkar qilidighan hichkim yoq; bu nuqtini merhum Hesen Mexsumning ,Abduullah Qaraji'ning bayanatliridin (Abdullah qarajining "Amerikini ittipaqdishimiz dep bilimiz " degen bayanliridin-RFA) koruvalghini bolidu; bu yerdiki perq tashqi dunyaning, jumlidin, gherpning rolini ret qilish yaki etirap qilish emes, belki gherpke ishinish ve gherpke choqunush arisidiki perqtur. Men milliy kimlikni yoshurush yaki pedezleshni siyasiy taktika dep qarimaymen,del gherpke choqunushning ipadisi dep bilimen.

Erkin Zemin ependining kuchluk buroktik qoshun bolush arzusini, taki veten azat bolup 30 yil otmigihce mumkinsiz dep qaraymen, bir milletning kuchluk burokrat qoshunining yetilish jeryani uning bashlanghuch maariptin aliy maaripqa qeder bolghan bir putun maaripning tereqqiyati ve shu millet jemiyitining omumi tereqqiyati bilen munasivetliktur; asaret hayati, hich bir milletke kuchluk burokratik qoshun yetishturush pursiti bermeydu, tashqi dunyaning maarip yardimi- chetke qechip yaki elip qechilip chiqqan kishilerning terbiyilinishi- bilenmu borokratik qoshun shekillinelmeydu; peqet uyghurning uyghurgha layiq (medeniyet, exlaq seviyesige mas) burokratik qoshuni bolidu;mevjut kuchke taynishtin bashqa yol yoq;Meyli bir shexs,meyli bir millet oz teqdirini ongshashta asasi kuchni tashqi dunyadin izdigen waqti yeni oz qudritining rolini ikkinji orungha qoyghan vaqti shu shexs, shu milletning olumidin bisharettur; shunga "Biz ajiz " pelsepisining omumliship ketishidin saqlinishimiz kerek dep qaraymen.

(Davami bar)