(hikaye)

Muhabet

(1)

Behtigul mualim sinipqa kirishi bilen, oghullarning hemmisi huddi mektep mudirini korgendek qiliwatqan chaqchaq shohliqlirini yighishtirip,jimla bolup uning aghzighila qarap olturishatti, qizlar bolsa huddi dushminini korgendek uninggha nepiret kozliribilen qarimaqchi bolsimu, bu bir matimatika derisining mualimi bolghashqa,bu deris unvirsitet derisligidiki muhim deris bolup eger yaxshi nomur alalmay yaki imtihandin utelmise keyin xizmet tepishighimu biwaste tesir qilidighinini ular bilgeshke, Behtigul mualimni korgende zorgha kulup uning diginini amalsiz orunlaytti.

Behtigul Mualim esli yurti Hotendin bolup, 10 yilning aldida dadisining hizmiti Urumchige yotkelgeshke umu Urumchige mektep yotkep kilip toliqsiz ottira we toluq ottira mekteplerni tejiribe ottira mektepte oqughan idi,keyin Bei jing universititining matimatika fakoltige oqushqa berip oqush puturup bu mektepke oqutqichi bolup kelginige aran 2 yil bolghan.Guzelligidin uninggha teng kilidighan qizni men omurimdimu korupbahmighan idim, eger dunyadiki guzeller musabiqisigha qatiniship qalsa yuzde – yuz pirsent guzellikni alatti, mining buninggha ishenchem kamil. Boyi 1metir 70 cm opchoriside bolushi kirek, u nimu yeydiken tang piygori quyup qoyghandekla, putliri tup-tuptuz inchishke, kasiliri qaritenliklerning kasisidek igiz hem chong, ikki meydisining chongligh we eghirlighidin mangsa huddi purjina bikitip qoyghandek silkinip turatti, belini sim bilen bughup qoyghandek inchishke,terisining renggi aq tenliklerdek appaq, qap-qara chachliri anche uzun bolmisimu morisige chushup huddi derya suyining dolqunliridek budire bolup ,qangsharliq burni we kichik aghzi, qosh qapighining astidiki kozliridin uning umaqlighi we semimiligi yana bir tereptin otkurligi korunup turatti.

(2)

Her qetimliq matimatika derisidin keyin oghullar yatighida bolsun we qizlar yatighida bolsun Behtigul mualim toghurluq munazire we paranglar uzulmeytti. Oghullar yatighida bolsa birsi turup:

-Hey Behtigul mualim bilen bir kiche yitiwalsam omurimde pushaymining yoq idi, dise yana birsi turup:

-Hey uning ashu ikki almisi ademni bir hilla qilip qoyudu emesmu, supundek chiqqan qonglirichu? Ishtan kiyiwalsa uning pigori bolupmu qongliri bek guzelliship kitidu,Bu guzelni bizge hudayim berdide, matimatika derisi bolsila men bek janlinip kitimen deytti, beziliri:

-Uning yurgini barmudu? Men bir telep qoyup koreymiken dise, bashqilar uni shangho qilip:

-Sendek ishtinini tuzuk baghliyalmaydighan porni u yaritamdu? Unung choqum yurgini bar, bundaq chirayliq qizlar yerde qalamdu? Uning ustige u choqum 25 yashlarda bolishi mumkun, bu yashta undaq guzel qizning yurgini bolmisa qandaq bolidu dep oghullar bes-beste Behtigul mualimnng gepini qilishatti.

Qizlar yatighida bolsa birsi turup:

- Behtihanning (ular Behtigul dise tehimu chirayliq anglishidin qizghinip Behtigulni Behtihan diyishetti) ikki emchigi choqum yalghan, undaq oruq qizning ashunchilik emchigi bolamdu? dise yana birsi turup:

- Shuni dimemsiler bilining inchishkiligige qarimay qongining chonglighini qaranglar, huddi risimlerde sizip qoyghandek, bu bek gheliyte ehwal , dise yana beziliri:

-Qosh qapaqliri we burunlirinimu apiretsiye qilip yasatqan bolishi mumkun,diyishetti.Bezi simizirek qizlar bolsa:

- Men choqum behtihandin ogunup oruqlap mushu mekteptiki eng qamlashqan yigitlerni kelturmisem koringlar dise, beziliri:

- Uning ishlitidighan etirini nedinmu alghandu? Her qetim Behtixan sinipqa kirishi bilen uning etirining purighidin hemmi oghullar uning qeshigha huddi goshqa qon’ghan chiwindek olishidu,dep her hil paranglarni qilishatti.

(3)

Behtigul mualim ozining guzel jamali bilenla emes, ozuning sap qelbi we kichik peyilligi we matimatika kesipige bolghan chongqur soygusi , kespi jehettiki sewyesining heqiqetenmu yoqurlighi bilen shu mekteptiki barliq chong kichik oqutquchi we oqughuchilarning qizghin hormitige we izetlishige erishken idi. Biraq mushundaq bir hemmi jehettin yetishken bir yash talantliq oqutquchining keynidinmu nurghunlighan soz-chocheklerning bolishidin hali bolghili bolmaytti.

Pensiyege chiqqan ikki ayal mualimning sozige diqqet qilsaq, orughiraq ayal turup:

-Ey anglidingizmu awu matimatikidiki seteng qizningchu Beijingda bir Hitay muhabiti bar mish,uquwatqan chaghda qosighida balisi bop qap aghiziwitiptu deydu,bu yerge kilip hiyaligha hesh nime kirmey yash oqughuchi ballarni koldirlitip yurgidek, dise qeshidiki simizirek ayal turup:

- Menmu anglidim, otken kuni Bei jingda oqughan koyoghlimning dostining ayali shundaq bezi bir geplernimu qilip berdi qarang, Bei jingdiki cheghida bu qiz bek shoq ikenmish, yurgen yigitliri intayin jiq bolup, Hitay bashliqliri bilenmu munasiwiti bar buzuq qiz deydu, biraq bu yerge kelgili ikki yildek bop qaldi, ya yurgen yigiti yoq, ya bashqa xeqler digendek undaq eskiliginimu kormiduq, bezidechu mushu xeqlermu qongigha urupla gep tapidu jumu.

- Shamal chiqmisa dereh lingshimaydu xenim, dep gepini bashlidi eliqi oruq ayal, ata terbiyisi kormigen balining podighi choq,ana terbiyisini kormigen qizning emchigi chong digen geppmu bar, qarimamsiz emchigining chonglighini bir gep bar deymen bu qizda, dep paranglishatti.

Yash qiz mualimler arisidimu tehimu korelmeydighanlar bolup, birsi birsige:

- Behtigulning yingi hewirini dep berey sanga, Bei jingdiki uni toniydighan birsi bilen otkende toyda billi bop qaldim qara, u buzuqlighida oziningmu beshigha chiqiptu, uning bala yatqusini apiretsiye qilip aghiziwetken mish, shunglashqa qarimamsen ya yurgini yoq ya bir toylarghimu anche barmaydu dep pichirlishatti.

(4)

Behtigul mualim qiz oqughuchilargha qarighanda oghul oqughuchilargha, oghul oqughuchilarning ichidiki chirayi boy turqi qamlashqaniraq ballargha och idi. Ochligini chirayigha yaki gep sozliride korsetmisimu peyti kelgende purset tepip ularni bir qetip geptin yengiwalsa yaki ballarning aldida bir qetim tenqit qiliwalsa yaki shangxo qiliwalsa ichi ichidin hoshal yaki kongli ornigha chushkendek bolatti. Biraq buninggha qarimu qarshi Behtigul mualimning derisige oghul ballar kichikip kirmeytti we tapshuruqlarnimu bezenliri xata ishlisimu toluq waxtida tapshuratti. Qizlarning ichide kichikipmu kiridighanliri we tapshuruq ishlimeydighanliri hette ruxset sorap deriske kelmeydighanlirimu bar idi. Shunglashqa her qetim qizlarnila tenqit qilish bilen ichi pushqan Behtigul mualim oghullarning bolupmu bir nechche qamlashqan oghul ballarning hesh bi eyibini tapalmay haware idi.Behtigul mualim mu sinipqa deriske kirgili anche uzun bolmighashqa kimning deriske yaxshi yamanlighini anche toluq chushunip ketmigen idi, biraq bir balining tapshuruqni dawamliq waxtida we jawabini toghra yezip tapshursimu biraq hesapni yaki formulalarni kelturup chiqarghan jeryanini toluq yazmay jawabinila yezip qoyudighanlighini we bu balining eng keynidiki partida olturidighan boyi igiz ozi qamlashqan Tuniyaz isimlik bala ikenligini biletti, uni tapshuruqni bashqilardin kochurup yazidu dep oylaytti. Bir kuni deriske kirip ballargha tapshuruq depterlirini yandurup berip andin qizlardin bir nechchisini tapshuruq ishlimigen toghurluq tenqit qilghandin keyin we oghul ballardinmu bir nechchisini xata tapshuruq ishligenligi uchun tenqitlep bolghandin keyin, tapshuruqtiki bir tesirek tengpunglik formulasini kelturup chiqirishni doskigha chiqip jeryanini toluq yezip chiqishni Tuniyazgha didi.Tunuyaz sel hijil bolghandek boldiyu,ornidin des turup uzun putliri bilen salmaqliq dessep doskigha chiqti. U qolini anche sozmayla doskining eng ustidin bashlap tenglimini yeshkili turdi. Adette ballar doskigha chiqip hesap ishligende tapshuruq depterlirini elip depterdikini kuchurup qoyatti. Tuniyaz deptirinimu almastin toxtimay yazatti. Behtigul mualim Tuniyazning shundaq tes formulalarnimu eside tutuwalghanlighini we uni qayil qilghidek yeziwatqan basquchlirigha qarap, uzining Tuniyaz ustidin chiqarghan hokumining xata ikenligini hes qildi. Tuniyaz bir doska kelgidek bu tenglimini ishlep bolup,Behtigul mualimge semimilik bilen qarap turatti. Behtigul mualim ballardin:

- Tuniyazning ishligini toghrimu dep sorighan idi, ular hemmisi digudek:

- Toghra dep jawap berdi.

Behtigul mualim sel hijil bolghandek bolsimu, ballargha chandurmay:

- Tapshuruq digenni mundaq ishlesh kirekte, Tuniyaz siz nimishqa bu jeryanlarni tapshuruq deptiringizge yazmidingiz? Dep soridi.Tuniyaz turup:

- Kechurung, men qisqartipla yizip qoyghan idim didi. Behtigul mualim uni ornigha oltirishqa dewet qilghash:

- Sizning matimatikidiki asasingiz ching iken, mana mushundaq asas tikligende bu penni yaxshi ogengili bolidu, dep derisni bashlidi.

(5)

Behtigul mualimning neziride qamlashqan we chirayi jayidiki oghul ballarning hemmisi oyanchi we deriste nachar boludu digen bir kozqarash uning konglining chungqur yerliridin orun alghan idi.Bu qetim Tuniyazning uninggha bergen tesiri burunqi oylirigha bir sual belgisi bolup, ozining kozqarishigha gumanlanmay turalmidi. U Tuniyazning matimatika jehettiki bilimige qol qoymay amali yoq , chunki bu bir riyalliq idi. Bir kuni shu siniptiki ozi yeqin otidighan Hotenlik qiz Reyhan’gulni yatighigha chaqirip paranglashmaqchi boldi.Reyhan’guldin Tuniyaz toghurluq uchurlarni elishni mehset qilatti, chunki u Tuniyazning matimatikidiki bilimige qiziqip qalghandek turatti.Behtigul mualim Reyhan’guldin:

-Tuniyaz digen bala qandaq bala ?dep soridi Reyhan’gul turup:

-Behtigul mualim ejep Tuniyazning gipini sorap qaldingizghu? Uni yaxshi korup qaldingizmu qandaq ? diyishige, Behtigul mualim:

-Qalaymiqan gep qilmang jumo, men peqetla uning matimatikidiki bilimige qiziqip qaldim.didi.Reyhan’gul turup:

- Chaqchaq qilip qoydum, men sizge sozlep berey dep Tuniyaz toghurluq gipini bashlidi:

- Tuniyaz Ghulja sheherige anche yiraq bolmighan bir yezidin iken,dadisi kichik waxtida kisel bilen alemdin otuptu. Ikki singlisi we bir inisi bolup Tuniyaz oyning chongi iken. Apisi yezidin bergen yerge bughday ,qonaqlarni terip bir oyning eghirlighini dumbisige elip keche kundiz etiz ishi bilen aldirash bolghashqa Tuniyaz 7 yeshidin bashlap apisigha yardemliship,deristin qaytip kepla etizning we oyning ishlirigha yardemlishidiken. Kichigidin oqushqa bek qiziqidiken, biraq toluq ottira mektepni puturup ali mektep oquydighan puli bolmighashqa 4 yildek her xil ishlarni qilip ozi pul tepip 2 yilning aldida biz bilen billi imtihan berip bu mektepke kirgen.Hazirmu shenbe yekshenbe kunliri demalmay erkin bazarda soda qilidighan eghinilirige qariship pul tepip ukilirini uqutishqa we apisigha pul ewetip beridiken. Uning qolidin kelmeydighan ishi yoq, ozi bek aq kongil bala bolup,bizning herqandaq ishimiz bolsa yaq dimey qilip beridu, hetta ayighimizning pashnisi chuship qalghandimu birnimilerni qilip yasap bergen waqlirimu boldi. Kallisi bek ishleydu, uzi derisni anche qarap ketmisimu imtihanlardin sinipimizning birinchiligini heshqachan berip baqqan emes.Kongli bek tuz bolup heshqandaq yaman niyiti yoq qizlarning qolinimu tutup qoyushtin xijil bolidu. Bir qiz bilen bir karwatqa yatquzup qoysimu u qizgha cheqilmaydighinigha ishinimen. Qizlar bilanla emes oghul ballar bilenmu shundaq yeqin otidu, sinipta uning qolini heshkim basalmaydu, bek qawul. Huddi ozimizning akisidekla muamile qilidu.Emdi shu bezide haraqmu ichip qoyudu, oghullarning gepige qarighanda uning mes bop baqqinini koripbahmaptu, haraqni bek kutiridu deydu.didi.

(6)

Behtigul mualim Reyhan’gulning gipige taza qulaq silip anglap bolghandin keyin:

- Eslide mundaq deng,u bala qarimaqqa undaq japakeshtek turmaydu, bir oyanchi balamiken deptikenmen, kiyimlirige qarisam uzini bek yasap yurudiken diwidi.Reyhan’gul turup:

- Tuniyaz shenbe yekshenbe kuni Dong koriktiki eghinisining dukinigha qariship beridu,u bir kiyim kichekni top satidighan magizin bolup,bizgimu erzen moda kiyimlerni ekilip erzan bahada setip beridu, ulardin kiyim –kichek alidighan ballar bizning mektepte xeli jiq, disingiz sizgimu ekilip beridu, dep Behtigul mualimge kulip qoydi.

Tuniyaz heqiqeten Reyhan’gulning diginidek aq kongil bashqilargha qolidin kelgen yardemni ayimaydighan tirishchan yigit bolup, qizlarning qolini tutushtinmu xijil bolishining ozige tushluq sewepliri bar idi, eger konglidikidek qiz bolsa u ergizmu ikkilenmestin uni baghrigha ching besip soyushtin yanmaytti.Tuniyaz hazirqi sinipidiki ballardin 4-5 yash chong bolghashqa we uzini sehradin keldim dep towen bilgeshke, sheherlik qizlarni ozini yaratmaslighidin ensirise yana bir tereptin mektep puturup yurtigha qaytip ukilirini qatargha qoshush we apisining halidin xewer elish ishlirini oylap, zadi oz yurtidin qiz tappay bolmaydighinini yaxshi biletti. Shunglashqa u mekteptiki qanchiliq chirayliq qizlar bolsimu anche sep sap ketmeytti. Behtigul mualim deslep sinipqa kirgende, Tuiniyazmu uning heqiqetenmu chirayliqlighidin heyran qalghan bolsimu ta hazirghiche teshigha chiqirip oghul ballarning geplirige arliship baxmidi.Shunglashqa oghullarmu qizlarmu uni qizlargha anche sep sap ketmeydighan we qizlargha chong ademdek muamile qilidighinidin anche gumanlanmaytti.Yurttiki waqitlirida bolupmu toluq ottira mektep uquwatqan chaghlirida u bek shoq idi.Keshlerde mektepte ogunish qilghili kilip, atayttin sinipning chirighini ochuruwitip qizlarning kokirigini we bashqa yerlirini tutup qizlarni chiqiritip oynaytti,bir kuni ularning mektiwige sirttin bir chitrayliq qiz bala almiship kelgen bolup, uning chirayliqlighidin nechche kun derismu kallisigha kirmigen idi, bir kuni keshte imtihan tekraridin keyin oyige kitiwatqan u qizning keynidin kilip uni quchaghlapla soyiwaldi, u qiz uni ishtiriwitim oyige qechip ketken bolsimu, etisi u qiz Tuniyazgha burinqidinmu yeqimliq kulip qoyidighan boldi. Bir ay otmey u qiz bilen xelila yeqin bolup qaldi.Biraq toluq ottira mektepni putirgendin keyin u qizni oydikiliri bir kadirning balisi bilen toy qilishqa zorlap 18 yeshidila toy qilip ketken idi, Tuniyaz u qizni heqiqetenmu yaxshi koretti.

(7)

Reyhan’gulning Tuniyaz heqqidiki chushendurushidin keyin, Behtigul mualim ozining tunji qetim bu sinipqa deriske kirgen chaghdiki tesiratini eslep otti. Behtigul mualim tunji qetim bu sinipqa deriske kirgen kuni, sinipning ishigige kilip ishikni achmaqchi boliwidi, sinip ichidin chiqiwatqan warang churungdin sel qorundi bolghay, ishik aldigha kilip ozini sel rusliwilip andin ishikni asta echip sinipqa kirdi. Uning sinipqa kirishi bilen eliqi warang –churunglar alli burun ghayip bolup geniralni korgen eskerlerdek hemmeylen jimla boldi. Bu ehwaldin Behtigul mualim tehimu qorun’ghandek boldi we ballargha bir qur qarap qoyup doski terepke mangmaqchi boliwidi biraq qedimini tohtitip eng axirqi rette olturghan bir qamlashqan oghul oqughuchigha ehtiyarsiz bir nechche sikont qarap turushqa mejbur boldi,u qarighan seri u oqughuchini burun bir yerlerde korgendek,yaki yeqin bir tuqqinidek hes qildi,ballarning diqitini qozghap qoyushtun ensirep,uzini tutuwilishqa tirishti we doski aldidiki supige chiqiwitip supugha putliship tas qaldi yiqilip ketkili. Bir neche qizlarning kulgen awazidin keyin sinip yana jimliqqa chomdi.Behtigul mualim chandurmay ozini tuzeshturup doska aldigha kilip:

- Yaxshimusizler, mining ismim Behtigul bolidu, bugendin bashlap bu sinipqa matimatika derisini berimen, Matimatika derisi mualimning sozlishige qarighanda,oqughuchilarning tapshuruqni waxtida ishlesh we meshiqni jiq qilishini telep qilidighan bir pen. Mundaq disem mini deris otmeydighan oxshaydu dep qalmanglar men derisni otimen biraq ozleshturush ozenglerge baghliq.dep sozini bashlap ariliqta ballarning ismini birdin chaqirip ballar bilen tonushti, eliqi qamlashqan baligha nowet kelgende u bala ornudin turup:

- Sizni qizghin qarshi alimiz mining ismim Tuniyaz men matimatika derisini yaxshi korimen, sizdin jiq suallirim bar soraydighan, rehmet dep ornigha olturdi. Behtigul mualimge Tuniyazning matimatika derisini yaxshi korimen digen gipi ozini yaxshi korimen digendek anglinip ketti bolghay:

- Siz matimatikinila yaxshi korip bashqa derislerge sel qarisingiz bolmaydu, mektep digende her jehettin yetishish kirek dep gipini ozgertip bashqa ballarning ismini chaqirishqa bashlidi. Tuniyaz ichide:

-Mining bashqa derislerge sel qarighanlighimni huddi bilidighandek nimu deydu bu sughaq chiray mualim ,dep kotildap qoydi.

Behtigul mualim Tuniyazni bir korupla yurekliri nimishqadur dupuldep soqup ketti we uningdiki deslepte Beijingda bir qetim bolghan hesiyat yana peyda bolghandek boldi, u derxal shu hesiyatining keynige kirip bir munche kongilsiz ishlar bolghanlighini eslep, ozini besiwilip Tuniyazgha sel sughaqiraq geplerni qilghan idi.

(8)

Behtigul mualimning apisi Toluq ottira mektepning matimatika mualimi bolup, Behtigul mualimning hazirqidek aliy mektepning mualimi bolishigha japaliq ejir singdurgen idi.Apisi bashlanghuch mekteptin bashlap derisliktin sirt her xil meshiqlerni tuzup ishlitetti, Englizche,Rosche we Hitayche qoshumche metiryallardin paydilinip matimatikida toluq ottira mektepni puturgiche aliy mektepning mezmunlirinimu ogutup bir yerge aparghan idi.Behtigul mualim ozimu tirishchan we kallisi pewqulade ishligeshke, bashlanghuch mekteptin tartip aliy mektepni puturguche hesap we matimatika derisidin izchil ela netije qazinip keldi. Matimatika derisidila yaxshi bolup qalmastin bashqa penlerdimu netijisi yaxshi bolup, aliy mektepke imtihan bergende nomuri intayin ustin chiqip, ozi xalap iltimas qilghan Beijing Universititige qobul qilindi.Matimatika fakoltitining professori Zhang xanim uninggha bek qiziqip aliy mektepni puturgendin keyin aspirantliqqa kirishini we uzining yitekchi mualim bolidighanlighinimu digen idi.Yingi oqughuchilarni kutiwilish kuni netijisi yoquri bolghan bir nechche oqughuchilarni sexinige chiqip sozleshke uyushturghan bolup, buning ichide Behtigul mualimmu bar idi. Behtigul mualim sexinige chiqip sozlishi bilen uning olchemlik hitayche axangi we uning chirayi we guzel beden qurlishi barliq oqutquchi we oqughuchilarni ozige jelip qildi. Sozi tuge –tugimeyla Uyghurche usul oynap berishni utunip turuwalghan yighin bashqurghuchining gipini yaralmay Behtigul mualim bir pede Uyghurche usulmu oyniwetti. Putun zaldiki yighingha kelgenlerning qizghin alqishigha erishti. Shu kundin itiwaren Behtigul mualimni shu mektepte tunimaydighan adem qalmighan idi, nege barsa mektep ichide uninggha qizghin salamlar we maxtashlar uzulmidi.

Bir kuni mektep teshwiqat bolimidin uni chaqirtip mektepning kiyim moterliq gurppisigha qatiniship berishini, bu bolsa mektepning namini chiqirishtiki bir muhim siyasiy wezipe ikenligini eskertip qoydi. Bu ishni Bextigul mualim Zhang xanimge digen idi u anglap qattiq achighlap ketti:

- Bu bir mektep tursa, yana kep biz matimatikida netijisi yaxshi oqughuchilarni yighip terbiyilimekchi boliwatsaq, sanggul –sunggul kiyim dise kiyim emes emmi yerini ichiwalghan birnimilerni kiyip sexinide oynaydighan tiyatirxane bolmisa bu, mediniyet inqilawi dep emmini yoqatti, emdi bir kuchni yighip helqaraning eng keynide qalghan qalaq muaripni ongshayli disek yana nimu oyun oynaydighandu bular,men bu ishqa qoshulmaymen, men kafidira mudiri, men uchun oqutush emmidin muhim, sining karing bolmisun men ular bilen uzem sozlishimen derisingge qatinishiywer didi. Behtigul mualim Zhang xanim bilen xoshliship oz derisige mangdi.Aridin neche kun ote-otmey Zhang xanim Behtigul mualimni ishxanisige chaqirip:

- Men bularni zadi chushenmidim, sen matimatikida netijeng yaxshi bolghashqa bu mektepke qobul qilinghan tursang,eger senetni xalisang senet mektiwige barghan bolatting, men ular bilen teng kilelmigidekmen, sini yana shu gurppigha barmisa bolmaydu dewatidu, mining emdi amalim yoq sen berish barmasliqni uzeng belgile, biraq miningche senmu barmay amaling yoq,ularda shunchilik hoqoq barki sen bizning iradimizni ular bashqiridu. Hey bu jaxan qachan ongshilar, dep eghir nepes elip qoyup gipini dawamlashturup:

- Sen heptisige ikki uch kundek chushtun keyin shu gurppida meshiq qilip oyun qoyidighan oxshaysen biraq men sanga shuni dep qoyay, sining matimatikidiki biliming pewqulade yoquri iken,shunglashqa mining gipimge kirseng bu kesipni ching tutsang sen jezmen bu kesipte dunyadiki aldinqi qatardikilerdin orun alalaysen, ular sini ikki kimige dessitip waxtingni zaya qilidu, waqitni ching tutup derisingni yaxshi oqu, amal qilip ularning ishidin qol uzseng bolidu, menmu sanga bir amal tepip berishim mumkun,hazirche ularning gipini anglimay amal yoq dep nesihet qildi.

(9)

Behtigul mualim derweqe Zhang xanimning diginidek kiyim moter gurppisigha barmay amal bolmidi. Birinchi kuni teshwiqat bashqarmisining xadimi uni meshiq meydanigha elip berip,gurppa bashlighigha we bashqa oqughuchilargha tonushturup bugendin bashlap bu gurppining bir ezasi ikenligini hemmeylenge uxtirip qoydi. Behtigul mualim gheyri kiyimlerni kiyishke, pewqulade qisqa yopkilarni we meydisining yerimini uchuq koptilarni kiyidighan qizlargha bekmu och idi. Emdi uzining shundaq kiyimlerni kiyip sexinilerde oyun qoyushi oylapmu baxmighan chushigimu kirmeydighan ish idi. Yighlapmu yalwiripmu bu ishtin qutilalmaydighinigha kozi yitip,Zhang xanim digendek asta bir amal qilishni oylap chishini chishlep bu meshiqqe qatinishishtin bashqa charisi bolmidi. Birinchi kuni gurppa bashlighi uninggha girim qilishni we kiyimlerni yotkeshni ogunishke buyurdi.Bextigul mualim kiyim yotkesh oyige kirgen idi, meshiq qiliwatqanlarning kiyimini teyarlap beridighan birqanche ayallar bar iken ular bir xil kiyimni kiyip sexinige chiqip qaytip chushkenlerning kiyimini derxal saldurup yingi kiyimlerni teyarlap kiygizish bilen aldirash bolup, kiyim moteri bolghan qizlar derhal uchisidiki kiyimlerni seliwitip yingisini tezlik bilen kiyip derxal sexinige mangatti. Behtigul mualimning heyran qalghini bezi qizlar ich kiyimini kiymeyla yaki liptikini taqimayla kiyim yenggushlise beziliri keynidin qarisa bilige bir lata chigiwalghandek ich kiyimlerni kiyip kokirigi korinipla turudighan leptiklerni taqap kiyim yenggushleytti. Behtigul mualim ichide mushundaqmu moda kiyim kiygen barmu? dep xijil bolup bir bulingda turishigha gurppa bashlighi uni kiyim yenggushlesh oyige chaqirip kirip,hemmi kiyimini selip bedinini qandaq kiyim yarishidighinini kormekchi boldi. Omiride xeqning aldida kiyimini yiship kormigen bir qizgha bu ish bek eghir keldi. Amalsiz kiyimlirini yiship leptigi bilen uzun gullik kalti ishtini peti gurppa bashlighining aldigha kiliwidi,uning uzun gullik kalte ishtinini korgen bashqa qizlar kulup uni bek shangxo qilip ketti.Gurppa bashlighimu bir xil mensitmigen chirayida kulup kalta ishtini bilen liptiginimu selishni buyurdi. Bextigul mualim teslikte selip tetur qarap yuzini qoli bilen besip turuwidi, gurppa bashlighi uning kassisigha we kokirigige qarap heyran qaldi. Bayattin kuliwatqan qizlarmu aghizlirini echipla qarap qaldi. Bextigul mualimning bu pigori kiyim moter gurppisida eng guzel bolup,gurppa bashlighi bolghan 40 yash opchorisidiki bu ayalmu omiride bundaq guzelni kormigeshke extiyarsiz Bextigul mualimning kasisini we kokirigini tutup qoymaqchi bolup qolini uzitishigha, Bextigul mualim xuddi tok soqqandek titirep ketti. Buningdin u ayalmu qorqup ketip qolini derhal tartiwaldi.Bextigul mualim xijilchiliqta chidimay kozlirige yash elip hokirep yighlap ketti.

(10)

Behtigul mualimdek qanchilighan qizlarni yighlitip yuzlirini echiwetken bu terbiyiliguchi ayalgha nispeten Behtigul mualimning yighisi qilchimu tesir korsetmidi.

-Boldi qil,chop-chong qiz turup yighlash uyat emesmu? Bu yerde ya er kishi bolmisa xijil bolidighan, asta asta ogunup qalisen,bu yerge kelgenning hemmisi shundaq deslepte aziraq xijil bolidu. Mawu Li qizchaq desliwide xijil bolup mektepkimu kelmey oyige qechip ketken idi,hazir u gurpimizdiki eng maharetlik bir qizgha aylandi. Bu bir yaman ish bolmisa yighlaydighan, kuzingning yeshini ite dep, yanchughidin bir qol yaghliq elip,Behtigul mualimge usundi.Behtigul mualimmu ikkilenmestin uning yaghlighini elip koz yeshini etti.We terbiyiliguchi ayalgha qarap:

- Men etidin bashlap bu yerge kelmeymen, chunki men bu ishni qilishni yaxshi kormeymen,dep kiyimlirini kiyip yatighigha ketti. Aridin nechche kun ote -otmey Behtigul mualim teshwiqat bolimidiki hadimning gepidin eger bu kiyim moterliq gurppisigha kirmise mekteptinmu chiqiriwitish xewipi barlighini bilip amalsiz yana shu gurppigha qatinashti.

Shundaq qilip kiyim moterlighini meshiq qilishni bashlap aridin bir ayche waqit otken bolup, Behtigul mualimmu asta-asta konup qaldi, we bashqa qizlar bilenmu chiqiship ketti.Terbiyiliguchi ayalmu Behtigul mualimning pigorining bek mas kilidighinidin we tiriship uguniwatqanlighigha qarap uninggha qiziqip qalghan idi,we gep sozliridiki tongliqlarmu aziyip semimi gep qilidighan bop qaldi.Behtigul mualim bu gurippigha qatiniship ikki aydin keyin Beyjing shexeridiki aliy mektepler ara kiyim moterliq musabiqisi bolidighan bolup, teyyarlighan nomurlirini mektep ichide bir qetim kozdin kechurush oyinini qoydi. Behtigul mualimning boy turqi pigori herqandaq kiyimlerge xuddi uninggha quyup qoyghandek yarishatti, we uning salmaqliq tashlap mangghan her-bir qedimi korermenlerni ozige jelip qilip, qizghin alqishlargha erishti.

Beyjing shexeri boyiche aliy mekteplerning budaqi musabiqisida Beijing universititing kiym moter gurppisi altun midalgha erishti,buningda Behtigul mualimning tohpisi korinerlik bolup mektep rehberliri terepidinmu qizghin medihileshlerge sazawer boldi. Beyjing sheherlik televizor istansisining keshlik muhim hewerler pirogiramisidimu nechche kun bu musabiqige qatiniship altun medalgha erishken bu mektepning kiyim moter gurippisini alaxide tonushturup,Behtigul mualimning oyunini qayta qayta korsetti.

(11)

Televizor aldida kiyim moterlirining oyinini korup olturghan melum ministirlikning teshwiqat bashqarmisining bashlighi oz ministirligi qarmighidiki aliy mektepning budaqi kiyim moterliri musabiqiside aldinqi qatargha kirelmiginige bek achighi kilip olturishigha, televizorda Beijing universititining kiyim moterlirining altun medal alghan gurppisini yana korsetti, Ju famililik bu bashqarma bashlighi ozi bilen ozi kotildap ketti:

- Nochi bolsang oz oqughuchiliringni chiqar, eger chetellikni chiqarmaqchi bolsaq bizning mekteptimu tola, chidimas nimiler iken bular, xep silerni bir eriz qilmisam xep toqtapturunglar.

Etisi Beijing sheherlik muarip idarisigha telefon berip Beijing universitetining altun medalining inawatke ige emesligini chunki ularning ichide bir qizning chet’ellik oqughuchi ikenligini didi,qarshi tereptiki telefon alghan adem bu ishni tekshurup korup telefon beridighanlighini eytti.Aridin birer saet otkendin keyin, muarip idarisidin telefon kilip,u qiz chetellik bolmastin Uyghur qizi ikenligini eytti.Ju famililik bashqarma bashlighi hijil bolghandek bolup qarshi terepke hozirhanliq eytip telefonni qoyup,Uyghurlar chetelliklerge nimidighan oxshaydu, bizmu Uyghur qizlarni ishletsek bolmamdu? dep oylidi.We derhal xizmet xadimidin birsige bu qizning ehwalini igellep korushni tapshurdi.

Aridin bir hepte otkendin keyin eliqi xizmet xadimi Bextigul mualim bilen bir kesipte oquydighan bir qiz bala arqiliq Behtigul mualimning ata-anisining ismi ishleydighan orni qatarliq melumatlarni elip bashqarma bashlighigha dokilat qildi.Bashqarma bashlighi Behtigulning dadisining ozlirining ministirliqqa qaraydighan nazarette ishleydighanlighini korup,oz kozige ishinelmeyla qaldi :

-Dunyada mushundaqmu toghra kelgen ish barmu he? Uning dadisi bizning qoldiki adem ikenghu, dep bek xoshl bolup ketti. U derhal Urumchige telefon berip bu alghan melumetlarning ras ikenligini igellep teximu xatirjem boldi. Uning kallisigha bu qizning oz ministirligining qarmighidiki mektepke yotkep kelse qandaq bolar? Beijing universiteti chong mektep bizning mektepke kilermu? Biraq her ikkilisi aliy mektep tursa, he toghra oqush mukapet pulini bersek we oqush pulini koturuwetsek bizge choqum kilidu dep oylap ketti.Hizmet xadimige bu qiz bilen bir korushmekchi ikenligini eytip, ishxanige bashlap kelishini,biraq Beijing universititi terepke hergiz bildurup qoymasliqni tapilidi.

(12)

Hizmetchi hadim Behtigul mualim bilen billi oquydighan qiz arqiliq korushti we uninggha :

- Siz Seyit bashqarma bashlighining qizi ikensizghu biz hejep sizning bu yerde uquydighiningizdin xewirimiz yoq iken, men dadingiz bilen oxshash sestimidiki ministirlikte ishleymen,sizning kiyim moterliq oyanliringizni dawamliq telewizordin korup turumiz, siz bek talantliq ikensiz, bizning ministirlikning teshwiqat bashqarmisining bashlighi Li ependim mini mexsus ewetip siz bilen bir korushishni digen idi eger waxtingiz bolsa bugen sizni apirip korushtirey, yana ekilip qoyimen shopur sirtta saqlap turudu didi. Bu gepni anglap Behtigul mualim dadisi bilen bir sestimidiki adem bolsa bu dadisimu tuniydighan adem bolghashqa barsam berip kiley nimu gipi bar iken anglap korey dep oylap:

- Men sizler digendek undaq usta emes,ogengili uzun bolmidi. Bugenghu bashqa ishim yoq eger Li ependim korishmekchi bolsa bugen korushup kelsem bolidu, dep hizmechchi hadim bilen mashinigha olturup ministirlikke keldi we 6-qewetke lefit bilen chiqip xizmetchi xadimning bashlishi bilen Li bashliqning ishxanisige kirdi. Li bashliq Behtigul mualimni korup aghzigha gep kelmey bir nechche sekont jim bolup kitip ozini aran besip:

- Siz heqiqetenmu guzel qiz ikensiz,televizorda korgedikige qarighanda nechche hese chirayliq ikensiz,mining familem Li , mini bundin keyin Li tagha disingizla bolidu, sizni qizghin qarshi alimiz,dep qol berip amanliship sofagha olturushqa dewet qildi. Bextigul mualim birinchi qetim korishken bu bashliqtin we bu heywetlik ishxanidin sel qorunghandek bolup yuzliri qizirip ketti awazlirimu sel titirigendek chiqip:

-Mining ismim Behtigul Bei jing universititide oquymen, digen geplerni aran qildi.

- Sizni anglighili xeli uzun boldi, sizning dadingizmu bizning sestimida ishleydiken, bu bek yaxshi ish boldi, biz yaxshi tonushup qalduq. Mining sizge bir tekliwim bar, eger siz ozingiz xalisingiz sizni bizning ministir qarmighidiki mektepke yotkep kilishni oylishiwatimiz,biz asasen bir qarargha kep bolduq, siz eger xalisingiz bizning mektepke kilip oz kespingiz matimatikini oquysiz, sizning oqush pulingizni koturuwetkendin sirt oqush mukapat pulumu berimiz, bu pul sizning yataq we turmush hirajitingizge yitip eship qalidu. Dadingizghimu telefon berip dimekchi,sizmu dadingiz bilen meslihetliship koring,didi. Ushtumtut diyilgen bu gepke qandaq jawap berishni bilelmigen Behtigul mualim:

-Men…men ….nimu diyishimni bilelmeywatimen,diyishige, Li bashliq turup:

-Menmu sizni hazirla jawap bering dimidimghu? Aldirimay dadingiz bilen meslihetliship andin disingizmu kichikmeysiz, didi.Shundaq qilip Behtigul mualim ustelge tizip qoyulghan miwe-chiwilerdin eghiz tigip biraz paranglashqandin keyin, uni hizmetchi xadim mashina bilen mektiwige apirip qoydi. Shu kechisi uning uyqusi kelmey uzundin uzunghiche qandaq qilishini bilelmey chungqur xiyallargha chokti. Etisi dadisidin telefon kilip:

-Behtigul balam omdan turuwatamsiz, bizning ministirde ishleydighan Li famililik bashliqtin telefon kilip sini yotkiwilish toghurluq gep qilghan idi,men uninggha kisip bir nerse dimidim,chunki sizmu chong boldingiz,sizde oz yolingizni ozingiz talliyalaydighan qabiliyet bar,ozingiz bikiting, mining birla pikirim bir sestima bolsa keyin xizmet tepishqimu asanraq bolar miken digen xiyal bar, ishqilip ozingiz oyliship korung ,didi,Behtigul mualimmu:

-Dada yaxshi turuwatamsiz,apamchu yaxshimu dep ehwal sorashqandin keyin, menmu tenglikte qaldim qandaq qilidighinimni bilmeywatimen, men biraz waqit oylushup jawap berey dep qoydum, qene men oylushup korey, dep dadisi bilen xoshliship telefonni qoydi.

(13)

Behtigul mualim ozini oqutush uchun dadisining nurghun pullarni xejilewatqanlighini we ozining keynidiki bir singlisi we bir ukisiningmu oqush pullirini tolimise bolmaydighanlighini oylap, mektepke pul tolimey we turmush pulimu alghili bolidiken uning ustige oxshash uzem qiziqidighan matimatika kesipini uquydikenmen dep axiri mektep almishish qararigha kelip,bu ishni Zhang hanimgha dimekchi bolup fakoltitqa bardi.U Zhang xanimning apisi wapat bolup yurtigha bir ay ruxset sorap ketkenligini uqup yatighigha qaytip keldi, we etisi Li bashliqqa telefon berip bu ishni dep qoymaqchi boldi.Etisi Behtigul mualim deristin chushup yatighigha kitiwatsa eliqi hizmetchi xadim uning yatighining aldida uni saqlap turatti, we Bextigul mualimni korup:

- Yaxshimusiz, Li bashliq sizni waxti bolsa bille tamaq yeyli digen idi, bugen jume bolghashqa bashqa ishliringiz yoqtu,dep soridi. Bextigul mualimmu Li bashliqni izdimekchi bolghashqa bille tamaq yep korushishke maqul boldi.Shuning bilen ular mashinida bir katta restirangha keldi,u yerde Li bashliq we bir nechche er ayallar bar idi, Behtigul mualim ular bilen bir qur salamliship bolghandin keyin tordin korsitilgen bir orungha olturdi.Andin Li bashliq soz qilip:

- Bu bolsa silerge uzundin beri gipini qiliwatqan Behtigul digen qizchaq bolidu, dep bir nechche er ayallarni Behtigul mualimge tonushturup, Bular bolsa bizning ministir qarmighidiki mektepning rehberliri dep bir birdin ismini dep olarni tonushturup otti.Eliqi mekteptin kelgen er ayallar Behtigul mualimge qarap qetipla qaldi,olar omiridimu bundaq guzelni kormigen idi.Behtigul mualim bundaq katta restirangha birinchi qetim kirishi idi, kutkuchiler tinmay taamlerni birining ustige birini qoyup ustellerni qoyidighan yer qaldurmay taamlargha liqqide qiliwetti, we uzmey esil haraq –sharaplarni quyup turdi, Behtigul mualimgimu zorlighan bolsimu men oquguchi uning ustige men haraqni yaxshi kormeymen dep unimidi.Bextigul mualim yenida olturup tinmay sozlep we Bextigul mualimning kozining ichige qarap birdem uning qolini birdem beshini silap olturghan Li bashliqqa:

-Men dadam bilenmu paranglashtim sizlerning mektepke yotkilish qararigha keldim digen idi, Li bashliq uzining qulighigha ishenmey yenida olturghanlardin:

-Behtigul nimu dewatidu dep soriwidi, bizning mekteoke almiship kilidighan boptu diyishige,ornidin chachirap qopup,Behtigul mualimning qolini tutup turup:

-Men sizning bu gepingizni anglashqa uzundin beri teshna bolup kiliwatattim, bu bek yaxshi ish boptu,qene qene qedeq kutireyli, Behtigulgimu bir romka quyunglar,bundaq xoshalliq kuni ishmise bolmaydu didi. Bextigul mualim:

-Men buni ichip kormigen kechurersiz men chay ichey diyishige, Li bashliq :

-Li taghingizning yuzi uchun birni ichip qoyung heshnerse bolmaydu,bu uzumning suyighila oxshaydu dep turuwaldi.Hemmeylenning zorlishi bilen Behtigul mualim axiri bir romka uzum harighi ichishke mejbur boldi.Hemmeylen qizghin paranglar bilen tamaqlar we haraqlardin qanghidek behirman bolup waqit kesh bop ketkeshke tarqap,Li bashliq mashinisi bilen Bextigul mualimni yatighigha aparghach:

-Sizni qizghin tebirikleymen,men etidin bashlap sizning mektep almishidighan resmiyetliringizni we yataqliringizni orunlashturushqa adem ewetimen, siz emdi burunqidek 4-5adem bir yataqta qisilip yurmeysiz,uzingizning ayirim yatighingiz bolidu, we sizni tehimu yoquri derijilik kiyim moter terbiyiliguchiler terbiyilep sizni teximu dangliq kiyim moteri qilip chiqiridu, dep uning qolini tutup soyup qoydi.Bextigul mualim Li bashliqning uning qollirini tutushini,beshini silishini anche eghir kormidi u peqetla oz dadisining ozini soyup we bashlirini silap qoyidighan ishidekla chushinetti. Biraq Li bashliq bu qizning beshini silisimu qolini soysimu anche qarshiliq korsetmigenligidin bek mebnun bolup ichi ichidin hoshal idi.Behtugul mualimni yatighigha ekep qoyghan Li bashliq uning qolidin qattiq bir soyiwilip oning bilen xoshliship oyige ketti.Yol boyi Behtigul mualimning qollirining hedi qalghan qolini qayta qayta purap, keshte yatqandimu ong qolini yuymay purap yetip sherin xiyallar bilen uxlimaqchi boliwidi tongghuzdek semiz ayalining xorek awazi bilen peqetla uxliyalmidi.

(14)

Behtigul mualimning mektep almishish resmiyetlirini bijirish jeryanida Beijing universititi xeli tirkiship almishishigha unimighan bolsimu,Bextigul mualimning oz razilighi bilen bolghan ish bolghashqa almishish resmiyetlirini utimey amalsiz qaldi. Bir hepte ichide Behtigul mualim yingi mektepke almiship bardi. Matimatika fakoltitidiki mualimler we oqughuchilar birlikte qarshi elish yighini otkuzup uning almiship kelginini qizghin qarshi aldi.

Behtigul mualimning yatighini chet ’ellik oqughuchilar turudighan binadin orunlashturup, ichide monchisi we kichigirek bolsimu tamaq itidighan yerimu we computerler bolup ogunishke bek qolayliq idi. Behtigul mualim yataqni korup bek xoshal bolup ketti,chunki burunqi mektiwidiki yatighida 4 qiz billi yatidighan bolup,kichirek ogunush qilishqa bolmaytti,chiraqni yandurup qoysa bashqilardin pikir bolup,bezide yotqanning ichige qol chiraq yeqip qoyup ogunish qilishqa mejbur bolatti, telep chiliq-chiliq su bop kitidighan kunlirimu bar idi.Kir yuyup quritidighan yer bolmighashqa yataqni bir qilip kirlerni sanggul sunggul esiwitetti.Uning ustige 3 Hitay qizi bilen bille yatqashqa ular bezide choshqa goshlirini ishlitip tok ochaqta tamaq qilatti uning purughidin yirkinip nechche saetlep talada yurushke mejbur bolatti. Mediniyet horpi-adet oxshimighashqa Hitay qizlirining qiliqliri gep sozliri Bextigul mualimge bekle gheyri tuyulatti, opchi suxanida yuz qollirini yuymaqchi bolup kirse, yenidiki yuz qolini yuyuwatqan Hitay qizining qolini yuyup bolup qollirini silkip yuyundisini uning yuzlirige nechche qetim chachiritiwetken idi.Behtigul mualim Beijing universititige kilip yoquri bilimlerni ogengenligidin bek xoshal bolsimu,kundilik turmushida erkinlik bolmighashqa uningdin bek bizar bolup yuretti. Ozi yalghuz bir yataqta yetish xiyali buruntin bolsimu,uni erishishke mutleq bolmaydighan ish dep oylashqimu juret qilalmaytti. U ozi musteqqil ayirim bir yataqqa kirip,Uyghur sozidiki musteqqilliq we erkinlik digen gepni teximu eniq chushengendek boldi.U yingi mektepke kilip kunduzi oqush shuningdek meshiqler bilen aldirash bolsa kechte ozi yalghuz musteqqil paaliyet elip baralaydighan bu bir erkin musteqqil yatighini bek yaxshi korup qaldi. U her kuni mekteptin yenip yatighigha kirip qilidighan birinchi ishi bir kun uchusigha kiyiwalghan kiyimlirini we kokirigige ching qilip taqqiwalghan liptigini yeshiwitip monchigha kiretti,we monchidin chiqip keng tikilgen uxlash kiyimini kiyiwilip raxatlinip ogunish qilatti,bezide ogunishke qiziqip kitip saetning tun yerimi 2-3 bop ketkinini tuymay qalatti, u ichi –ichidin xoshal bolup erkinlik digen nimu digen uluq nerse dep oylaytti. U bu yataqqa kirip tunji kuni monchigha kirip ozining bedinini belidin yoquri teripinila koreleydighan eynekke qarap uzundun uzunghiche turup ketti, ozining guzel bedinidin meyuslinip birdem ikki kokirigini ikki qolida tutup eynekke qarisa, birdem chashlirini igiz koturup yaki bir terepke qoyuwitip digendek her xil heriketlerni qilip bir Uyghur qizigha xas guzel bedinidin hozurlandi,we sel chongiraq eynek bolghan bolsa putun bedinini we ozi bek yaxshi koridighan igiz hem chong kasisini bir koriwalghisi keldiyu hemme eynek kichik bolghashqa putun bedinini korelmey sel kongli yerim boldi. Chongiraq eynektin birni alarmen dep yerim bolghan konglini uzi ongshiwaldi.

Bu yingi mektep kiyim moter gurppisigha mexsus kespiy terbiyiliguchidin birni teklip kilip kiler qetimliq musabiqide birinchi bolishni kozlep jiddi teyealiqqa kirdi. Behtigul mualim meshiqnimu qilghash oz ogunishini tehimu ching tutti,uning derislerdiki sualliri we u ishligen matimatika hesaplirining yolliri shunchilik qisqa we murekkep tenglimulerni addi yol bilen yeshish usulliri bu mektepning matimatika fakoltitidiki mualimlerni heyran qaldurdi.

(15)

Bu mektep gerche Beijing universititidek chong bolmisimu,hemma oz aldigha alahidilikliri bar bolup, putun Beijing sheheri boyiche oghullarning waliybol kamandisi yeqinqi ikki yildin beri birinchilikni qoldin bermey kiliwatatti. Her qetim mektep ichide musabiq bolsa mektep qizghin keypiyatqa choketti. Bir kuni deristin chushup yatighigha kitiwatqan Behtigul mualimni waliybol meydanidiki adamlerning jiqlighi we qizghin chawak we waqirashliri ehtiyarsiz shu meydangfha tartti. Kishiler arisidin teslikte qisilip meydanni aran koridighan yerdin bir orun aldi.Heqning emmisi:

- Nijat ure,Nijat ure dep tolaytti. Bu Uyghur balimu qandaq ismi ejep Uyghurgha oxshaydiken dep oylighan Behtigul mualim, teslikte meydanni eniq koridighan bir orungha kilip, top oynawatqan aq seriq igiz boyluq huddi chet’elliklerge oxshaydighan bir qawul yigittni kordi,qalghanlirining hemmisi Hitay ballar idi. U ichide chet’ellik bala oxshaydu ismi Uyghurlarnikige oxshap qalidiken dep oylap turushigha yenidiki birsi turup:

-Bu Uyghur bala bek yaman qarap turghine ili bir top ursa qarshi terep hergiz tosalmaydu, didi. Bextigul mualim bu yigitning Uyghur ikenligini anglap intayin xoshal bop ketti, u ozini tutalmay Uyghurche:

-Nijat qattiq urung,qattiq urung dep tolap ketti, etirapidikiler Bextigul mualimning chushenmeydighanla bir xil sozde waqirghanlighigha heyran qaldi, beziler oz-ara:

-Bu qizmu Uyghur oxshaydu, nimanda guzel qiz bu ,dep pichirlishatti. Del shu waqitta meydanda top oynawatqan keynidiki qatarda turghan Nijat, paschining top chiqirip berishige setki bilen arilighining yiraqlighigha qarimay etilip seklep topni bir urghan idi, top qarshi terepning tosushidin otup qarshi meydanning adem yoq bosh yerige chushup qattiq awaz chiqirip igizge qangqip ketti, korermenler waqiriship meydanni bir aldi. Eslide bu bir bashqa mektep kamandisi bilen bolghan musabiq bolup aldinqi ikki meydanni 15-6,we 15-4 bilen Behtigul mualimlerning mektiwi utuwalghan bolup bu uchunchi meydan oynining rasa qiziwatqan waxtida Bextigul mualim bu yerge kilip qalghan idi.Hesh –pesh digiche uchunchi meydannimu 15-8 de utuwaldi,top koriwatqan oqughuchi we oqutquchilar qizghin alqishlarni yaghdirip top meydanining qizghin keypiyatini teximu igiz pellige koterdi.

Shu kundin keyin Behtigul mualim her qetimliq musabiqide bu yerge kilidighan boldi we bir nechche Uyghur oghul qiz oqughuchilar bilenmu tonushup,olar her qetimliq musabiqide bir yerde turup yoquri awazda:

- Nijat qattiq urung, Nijat Uyghur yigitidek urung, dep uninggha ilham beretti.

Nijatmu Behtigul mualimge diqqet qildi,Bu kilishken guzel qizni korup uning gheyriti tehimu orlep ketti,u topni teximu qattiq we jayigha chushurup uratti.Nijat her qetimliq musabiqe bashlinishidin burun Behtigul mualimning bar yoqlighigha diqqet qilatti, bezi kunliri kichikip qelip qalsa uni tapalmay,bezide topni yaxshi oyniyalmay qelip terbiyiliguchidin we ballardin gep ishitetti.Bir kuni musabiq tugugendin keyin,Nijat Behtigul mualimning yenigha kilip qol berip salam qilip ozini tonushturdi,Behtigul mualimmu ozining yengidin kelgenligini eytip tonushliq berdi.Shu kundin bashlap mekteptiki 10 netche Uyghur ballar birlikte top musabiqisini korup,Nijatqa qizghin ilham beridighan boldi.Nijatmu oz qerindashlirining ilhamida topni tehimu yaxshi oynaydighan bolup ketti.

(16)

Nijat eslide bu mektepke kilishtin burun mehsus kespiy kamandida top oynighan bolghashqa uning top mahariti intayin yoquri bolup,u oynighan meydanda korermenler meydan’gha patmay kitetti. Bu mektepke kelgendin beri mektep uninggha etiwar berip ayirim yataq hel qilip, turmush pulimu berip turatti, ozi mert shoq bolghashqa eghinilirimu jiq bolup nurghun qizlar uni yaxshi koretti.Otken yili Beijing sheheri boyiche birinchilikni alghashqa, mektepning oghullar we qizlar weliybol kamandisini sayehetke orunlashturup bir hepte janop terepke berip kelgen idi. Shu jeryanida uzundin beri Niyjatqa kozi chushup uning bilen arlishishni oylap yurgen Liu famililik qizlar komandisidiki bir qiz axiri uning bilen ayirim sozlishish pursitige ige boldi.Bu qizning boyimu igiz bolup,terisi appaq chichini kalte kisiwalghan kozliri chong chirayliq qiz bolghini bilen uning eyipi meydisige rende sawetkendek kokirigi tup-tuz,kasisini huddi oghirigha beriwetkendek ustixinila chiqip turatti, uning ustige burni bekla panaq idi.Nijatqa bu qiz uzundin beri yeqinliq qilip yurgen bolsimu Nijat uni yaratmaytti.Sayahet jeryanida bir kuni bir nechche qizlar bilen birnechche oghullar bir restiranda tamaq yigesh parangliship arqidin biywimu ichishti, Nijatmu piywini jiq ichiwitip qizlargha chaqchaq qilghili turdi.Liu famililik qiz bu pursetni gheniymet bilip,Nijatning chaqchaqlirigha jawap chaqchaq qilip sorun xeli qizip ketti. Keyin yataqlirigha kitidighanda u qiz Nijatqa gepim bar dep ikkisi qaghan ballardin arilip bir kichik taghdiki ormanning ichige kirip ketti. U qiz aldi bilen Nijatni keynidin qattiq quchaqlap:

-Nijat men sini bekla yaxshi korimen her kuni sini oylap uyqummu kelmeydu, otunup qalay mini bir quchaghlap soyup qoysang dep turuwaldi.Nijat sel tengshelgen bolghashqa bu gep uninggha bek xosh yaqti we:

- Sizni menmu yaxshi korimen,depla uni quchaghlap soyup ketti, ikkisi uzunghiche soyushup,axiri bir birining kiyimlirining tugmilirini yiship koynek koptilirini yeshiwitip meydilirini meydilirige yeqiship soyushkili turdi.Her ikkilisige xosh yaqti bolghay bir birining bedinini yalighili turdi,Nijat u qizning yoq kokireklirini yalap qoyishigha u qiz xuddi tok soqqandekla titirep ozini Nijatning qoynigha teximu atatti. U qiz asta Nijatning jinsiy ezasini ishtinining sirtidin silashqa bashlidi, bu ish Nijatqa bek xosh yeqip kitip qizning qolini ishtinining ichigila kirguzip qoydi, u qiz birdinla qattiq kulup kitip:

-Nimanda chong, sizning boyingizgha chushluq bu yeringizmu uzun iken ,dep Nijatning ishtinini seliwitip aghzigha elip shorighili turdi.Nijat bek hozurlinip kitip nechche qetim qattiq waqirapmu saldi.Aridin uzun otmey u qiz ozining ishtininimu asta seliwitip Nijatnikini ozinikige qoli bilen asta saldi, Nijat qizni qattiq quchaghlap ishtergili turdi,biraq ikkiliysi or turghashqa ishlar taza qamlashmidi.Birdem otkendin keyin u qiz keynichilep dongghuyup Nijatnikini uzinikige keynidin kirguzdi. Nijatniki butunley u qiznikige kirip ketti,her ikkiliysi awazlirini chiqiriship waqirishatti bir dem qattiq ishtirishetti shundaq qilip her ikkisiniki yoquri pellige yetken bolghay hasirap awazlirimu chiqmay qelip bir nechche sikonttin keyin yana waqiriship ketti…….

Ene shu kundin bashlap bu Liu famililik qiz Nijattin bir qedemmu arilghisi kelmey purset bolsila uning yatighigha berip qonup qalatti.Nijat uningdin bizar bolup urushupmu baqti, u qiz qosighimda qap-qaldi digen gepni bana qilip uninggha chaplishipla aldi.

(17)

Nijat Behtigul mualimni heqiqetenmu yaxshi korup qalghan idi. Behtigul mualimni eslesh yaki uni bir qetim koriwilish Nijatning kechi kundiz uning isidin chiqmaydighan bir muhim ishqa aylinip qalghandekmu qilatti.U Behtigul mualim bilen qandaq qilip munasiwet baghlashni we Liu famililik qizdin qandaq qutulush ishi uning beshini aghirtatti. Uning ustige Nijat alahide itiwar berip mektepke kirgenligi uchun derislerni teslikte ozleshturup,asasi towen bolghashqa bashqa ballardin bir hese waqit ajiritip deris kormise deriske egishelmeytti. Mektepke kelip birinchi mewsumdila ikki deristin utelmey qayta imtihan berip aran otkini uning isidin chiqmaytti.U kichiliri ashuningdek her xil xiyallar bilen uyqusimu qachidighan bop qaldi.

Behtigul mualimmu Nijatning qamlashqan boy-turqi we chirayni bir korepla yaqturup qaldi.We uning top oynighandiki jushqun gheyritidin bekmu meyuslendi, her qetim top musabiqisige muhim ishila bop qalmisa her qetim kilip kordi. Kelgenseri korgenseri u Nijatni yaxshi korep qaldi. Nijat top oynaydighan kuni u xuddi bir muhim ishi bardek we ozi eng yaxshi koridighan kiyimlerni tallap kiyip kelmise kongli unimaytti.Bextigul mualim deslep Beijinggha kelgende bek addi-saddi bolup, yopka keyse tizisidin towenirek, kopta kiyse kengirekni tallap kiyetti, aziraq kokirigini chiqiridighan tariraq kiyimlerni kiyishtin xijil bolatti. Mekteptiki qizlar uni seraliq dep shangxo qilip kuletti.Keyin kiyim moter gurppisigha kirgendin keyin eliqidek gullik kalti ishtanlarni tashlap qongi echilip qalghili tas qalidighan ich kiyimlerni kiyishke adetlendi, yopkilirinimu tizisidin yoquri qilip kiyidighan we koptilirinimu bedinige chapliship turidighinini tallap kiyidighan, kokirigini emdi yoshurmay etilip turidighandek qoyuwitip, koptisining ustidiki bir ikki tugmisini etmey kiyishtin anche xijil bolmaydighan bolup qaldi.Mektep ichidin u yan buyan otse herqandaq bir erkek tuki bar adem uninggha bir sep salmay turalmaytti.Xotini bilen yakiy soygen muhabetliri bilen bille kitiwatqan erlermu oz jorilirigha chandurmay bir amal qilip, ayighining beghini etmek bolup, yaki qolidiki achquchlirini yerge tashliwitip we uni almaq bolup.ishqilip bir amal qilip uninggha bir qariwalmisa zadi unimaytti.Bezide uninggha qaraymen dep welsipittin yiqilip chushken erlernimu uchiritish qiyin emes idi.

Nijat bu bir guzel qizni Allaning bu mektepke ekilip we uzi bilen tonushturup qoyghunidin bekmu xoshal bolsimu, uni qandaq qolgha kelturush eqqide tinmay oylandi. Bir nechche qetim Behtigul mualimni yatighining aldida saqlap turup bille kino korishni yaki bille parangliship kilishni digen bolsimu,Behtigul mualim nechche qetim ishim bar idi dep ret qildi. Bu ish uninggha bek eghir kelgen bolsimu yana chandurmay,Behtigul mualim bilen korishkende illiq salamliship yurdi.

(18)

Nijat muhabet utuning ozini koydirishige peqetla berdashliq berelmey qaldi. Her qetim uning top oynishini korishke kelip,uning ismini tolap medet beridighan, her qetim illiq paranglishidighan bu qizning nimishqidur uning bilen yalghuz paranglishishqa we bille kinolargha berishqa unimaydighanlighidin bek kongli yerim boldi. Bir kuni Nijat yurttin kelgen ballar bilen kochidiki restiranda aziraq ichiship yatighigha kitiwitip,Behtigul mualim esigha kilip yatighigha uttur izdep berip uzining konglidiki geplerni bir dep qosighini boshitiwalmaqchi bolup yataq aldigha kilip, yataq qaraydighan qeridin uni chaqirip berishni didi,u qeri kech bop ketti bolmaydu ete kel dep unimay qoydi. Nijatmu jayilliq qilip chaqirip bermiseng bu yerdin ketmeymen dep turuwaldi.Axiri u qeri amalsiz, Behtigul mualimning yatighigha telifon berip Nijat digen balining uni izdep kelgenligini eytti. Monchidin chiqip uxlash kiyimi bilen olturghan Bextigul mualim Nijat digen isimni anglap yurigi dupildep soqup ketti,saetige qarighan idi saet 11:00 boptiken. Telefonni Nijatqa berishni soridi,Nijat Telefonni ilip:

- Yaxshimusiz Behtigul, men Nijat, sel kech bolup ketken bolsimu siz bilen bir korishey qosighimdiki gepimni bir dep boshitiwalay dep kelgen idim,ma qeri unimay teslikte sizge telefon berdi, diyishige Behtigul mualim uning sel ichiwalghininimu diqet qildi bolghay :

-Yaxshimusiz,Nijat bugen sel kech bolup ketti ishingiz bolsa ete kundizde sozlisheyli diwidi, Nijat turup:

- Kundizi sozlishey disem u ishim bar bu ishim bar deydikensiz kichide kelsem kech bop ketti deydikensiz,siz bilen bu jahanda zadi korishkili bolamdu qandaq he? dep awazini chiqirip sozlep ketti. Ishik baqidighan qeridin xijil bolghan Bextigul mualim:

-Undaq bolsa men chiqay,biraq uzun sozlishelmeymen dep telefonni qoyiwitip, derhal uxlash kiyimini yishiwitip ich kiyimlirini kiyip andin nimu kiyim kiysem bolar dep oylinip turup kitip, tizisidin igiz kilidighan qeniq kul reng yopka bilen bedinige chapliship turudighan hawa reng koptini kiyip aziraq yuzlirini pedezlep chechini igiz qilip keynige kuturup baghliwelip sirtqa chiqti.Bextigul mualimning chiqqinini korgen Nijatningmu yurekliri dupuldep selishqa bashlidi we:

-Xa…. Xapa bolmaysiz bu kichide sizni aware qilip, kundizi kelsemmu bolatti,ma qeri bilen sel takaliship,Bextigul mualimni chaqirip qoymisang zadi ketmeymen dep qoyuptikenmen,oghul bale bolghashqa gepimde turup sizni chaqurtqizghan idim, hergiz xapa bolmang,didi u sel xijil bolghandek bolup. Bextigul mualimmu:

- Heshqisi yoq, hapa bolidighan ish emes, nimu gipingiz bolsa anglay qene merhemet didi. Nijat turup:

- Bu yerde qandaq digili bolsun,bu qeri qarap tursa,sel adem yoq yerge barrayli didi. Bextigul mualim kulup turup:

- Bu qeri bizning gepimizni chushenmeydu,bu yerde deywiring, disimu, Nijat unimighinigha qoymay yataq biynasi aldidiki kichik baqchining aldigha uni bille elip keldi we:

- Bextigul men sizge ras gepni qilsam men sizni heqiqeten yaxshi korup qaldim,men emdi chidighuchilighim qalmidi, biz muhabetlisheyli,men sizni omurwayet yaxshi korimen,omurwayet sizni behitliq qilimen manga ishining ……dep uzundin uzunghiche yurek qelbidiki geplerni tokketti.Bextigul mualim qayta qayta tekrarliniwatqan gepliridin uning sel qizip qalghinini tuyup:

-Nijat siz bugen sel ichiwapsiz biz bu ishni bashqa kuni paranglashsaq qandaq? buda bille kinogha barayli shu chaghda paranglishayli bolamdu? diyishige Nijat turup: Kinogha barayli disem barmisingiz mining nime amalim,yaq bugen paranglishimiz dep turuwaldi. Awazining chonglighidin bashqilarning anglap qelishidin ensirigen Bextigul mualim:

-Nijat men sizge wede berey buda kinogha choqum bille barayli, men yataqqa kirip kitimen siz ichmigen waxtida sozlisheyli, dep yataq terepke mengishigha, Nijat bextigul mualimni keynidin quchaghliwilip:

-Jinim Behtigul mini undaq qiynimang men sizsiz yashiyalmaymen ……dep uni ching quchaghlap qoyuwetmeytti . Bextigul mualim kuchining berishiche uning qolidin chiqip kitishke tiriship axiri yulqunup uning qolidin chiqip yugergen peti yatighigha kirip ketti.Nijat keynidin aziraq qoghlap beqip,meslikte yerge olturup qattiq yighlap ketti, biraz waqittin keyin sel yeshildi bolghay salpiyip yatighigha kitishke mejbur boldi.

(19)

Nijat etisi ettigende ornidin turup,axsham bolghan ishlarni bir qur eslep otti,we oz –ozige :

-Hey chataq qiliptimen, Behtigulni renjitip qoydummu nime? uni quchaghliwalghandek turuwatimen,bu guzel qizdin arilip qalmisamlam boldighu, u emdi mendin xapa bolup top oynimizgha kelmey qoyarmu? dep bek endishe qilip ketti. Derweqe top oynini korgili Behtigul mualim kelmidi, Nijatning kongli bek yerim boldi. Behtigul mualim Nijatning qilghanlirigha achchighi kelgen bolsimu, biraq bekmu konglige elip ketmidi,chunki ozimu Nijatni olgidek yaxshi koridighan tursa, uning ustige Nijat u kuni sel qizip qalghashqa,gep sozliridiki we heriketliridiki normalsizliqni birer kundin keyinla untup qaldi. U Nijatning top oynigha yana keldi,Nijat uning kelgenligini korup, hoshallighidin nimu qilishini bilelmey qaldi,we yiraqta turghan Behtigul mualimge qolini shiltip salam qilip qoydi.Behtigul mualimmu beshini igip salamni qayturghan boldi. Shu kunki top musabiqiside Nijat qaltis oyniwetti,u topni urup digen yerige chushurupla qalmastin,aldashqa bek usta idi, urmaqchi bolup seklep topni qolining uchi bilenla qarshi terepning adem yoq bosh ornighila tashlap qoyatti.Shu kuni top oynidin keyin Nijat Behtigul mualimning qeshigha berip beshini igip turup ozining otken kundiki ishliridin kechurup soridi,Behtigul mualimmu uning u kunki ishlirini untup ketkenligini dep ikkisi chirayliq gepliship aridiki uqushmasliq we ixtilapni asanla hel qiliwetti.Nijat buninggha hoshal bolup kitip Behtigul mualim bilen bille kinogha barayli digen gepni digisi bolsimu yana kilishmeslik ishlarning yuz berishidin qorqup,keyinirek gep qilishni oylap Behtigul mualim bilen xoshliship topchi ballar bilen tamaqqa ketti.Behtigul mualimmu uning kinogha bille barayli digen gepini anglash uchun uning yenida heli gepliship tursimu u gepning chiqmighanlighidin aziraq ensirigen bolsimu,Nijatning xijil bolghandek chirayidin uning diyelmigenligini chushendi.

Bir jume kuni bu mektepte bir chong waliybol musabiqisi bar bolup,sel kuchligirek bir mektep bilen bu mektep oynaydiken, bu xewerni anglighan Behtigul mualim,ishlirini balduriraq tugutup, bir nechche Uyghur ballar bilen Meydangha balduriraq keldi.Biraq u kuni kilishmeslik bulup Nijat meshiq qiwitip putini qariwilip meydangha chushmey yatighida demilishke mejbur boptu.Nijatning puti aziraq qarilip ketken bolup,musabiqqe qatinishimen dise,terbiyiliguchi uni chong musabiqqe tesir bolidu bir hepte dem almisang bolmaydu dep yataqta dem elishqa buyuruptu.U kuni Nijat yoq bu mektep utturip qoyishqa tasla qaldi,oyun 5 meydangha sozulup eng axirqi meydanda 24-22 bilen bu mektep teslikte utti.

Nijatning putining qarilip qalghanlighini anglighan Behtigul mualim bek biharam boldi, shenbe kuni shu mekteptiki bir qiz bilen bazardin gul we miywe chiywilerni elip Nijatni yoqlap qoyush uchun uning yatighigha keldi,we asta ishikni chikiwidi,ishik echilip ichidin bir uxlash kiyimini kiygen bir Hitay qizi chiqip:

- Kimni izdeysiler? diwidi, Behtigul mualim xata bir yerge kep qalghan oxshaymiz dep:

-Kechurung biz xata ishikni urup qaptimiz, diyishige u qiz turup:

- Nijatni izdep kelmigensiler bu Nijatning yatighi didi. Bextigul mualim oz qulighigha ozi ishenmey gangirapla qaldi, shu tapta u qiz ishikni chongiraq echip karwatta olturghan Nijatni korsitip:

-Mining gepimge ishenmigendek qilisilarghu mana Nijat bu yerde didi.Nijatmu ularni korup yerge kiripketkidek bolup yuzliri qizirip ornidin turup yataqqa kiringlar dep ularning aldigha keldi. Liu famililik qiz ularni zorlighan peti yataqqa ekirdi, Behtigul mualim ishning bundaq bolishini ergiz oylimighan idi.Liu famililik qiz uchusigha bir uxlash kiyimini kiyiwalghan bolup meydilirini we kasilirini ataytin echiwiraq olturup,uzining ich kiyimini kiymigenligini namayen qilip gepini bashlidi:

- Siler qarimaqqa Nijat bilen bir yurttin kelgendek turisiler,bu qizni (Bextigul mualimni korsitip) men tonuymen siz kiyim moter gurppisidighu,oyiningizni jiq korgen, men Nijatning muhabiti bolimen,ismim Liu fang, biz tonushqili yerim yildek bop qaldi,tunigun Nijatning putining qarilghanlighini anglapla kelgen idim,kechiche putigha muz qoyup chiqtim hazir xeli yaxshi bop qaldi didi. Bextigul mualim emdi bu yerde olturushning exmiyitining qalmighanlighini oylap ekelgen nersilirini Nijatqa berip:

-Yaxshi demiling bizning ishimiz bar idi dep, asta ishiktin chiqti. Nijat turup: Men …men …chushendurey, uqushmasliq bolmisun …..dep ularning ishiktin chiqip ketishige qarap sozini uzup ularning arqisidin qarap qaldi.

(20)

Behtigul mualim yenidiki qizgha chandurmighini bilen, hoshuni yoqutup qoyushqa azla qalghan idi, yenidiki qiz turup:

-Nijatning kallisi ezip qalghanmu qandaq,tepiwalghan qizini qarang, Hitayni tapsimu bir tuzigirekni tapmamdu, u Hitayning setligidin ademning kongli elishidu diwidi, Bextigul mualim turup:

-Kimni tapsa u uzining extiyaridiki ish bizning nimu karimiz, set bolsimu ozige chirayliq korengendu didiyu likin ozining nimu dewatqinini ozi bilelmey qalghandek bolup,u qiz bilen xoshliship yatighigha kirip ketti. Yataqning ishigidin kirishi bilen ozini karwatqa etip qattiq yighlap ketti.Uning uchun bu tunji qetim bir oghul balini yaxshi korip qelishi idi.Nijatni yaxshi korgendimu shundaq yaxshi korettiki, bezide Nijatni oylap sherin xiyallargha choketti, guzel chushlerni koretti.Chushide ikkisi usti uchuq mashinini eydep dengiz boyidiki yollarda mangatti.bille dengizge sugha chushetti,bille tangsixanilarda tangsa oynaytti,ikkisila bir oyde yalghuz qelip qip yalangach bolup karwatta quchaghlishatti soyishetti we janliq yerlirini bir- birige sogha qilishatti.U Top musabiqisi tugishi bilen her dayim Nijatning ynigha kelip uning bedinidiki terning hedini bir puriwalmisa unimaytti,uning terining heddi xuddi esil Firansiyening etirliridek bilinetti.U Nijatni ata-anisighimu tunushturup ularning razilighini alghandin keyin Nijatqa bir nerse dey dep aldirimighan idi,u balduriraq Nijatqa bir nerse dimigenligige bekla pushayman qilatti.Yana bir turup Nijatqa achighlaytti, u yurgen qizi bar turup mini yaxshi korimen dep mini aldaptu deytti.Bugen Bextigul mualimning sherin chushlirining axirlashqan kuni boldi. U qanghudek yighliwalghandin keyin ornidin turup yuz kozlirini yuyup oz-ozige teselli berip:

-Men uning bilen texi muhabet baghlimighan tursam,nimanche qilimen? Undaq yigitler bu dunyada jiq tursa, Nijatni men yaxshi korginim bilen u yaxshi kormise mining nime amalim,boldi qilay,uni emdi untup kitey, oqushumni yaxshi oqup netijilik puturiwalsam yigit digen ozi kilidu dep eynekke qarap kulip qoydi.

Nijat Behtigul mualim ketkendin keyin Liu fang bilen qattiq soqushup,uni yatighidin qoghlap chiqardi, Liu fangmu bosh kelmey uni mektepke eriz qilidighinini eytip yatighidin chiqip ketti. Nijat emdi Behtigul mualimge nimu dep chushendursimu ishning aqmaydighanlighini biletti,uzining qilghan ishliridin bekmu pushayman yeytti.

(Dawami bar)