Arab Uyghur Hettatliqi ve Qolyazmilar
Arabce Yeziq
Arab yeziqi 5-6 esirlerde qedimqi Aramaic yeziqidin ozlixixke baxlighan, Islam dini bolupmu Qoran kocurux ehtiyaji bilen bu yeziq resmi tereqqi qilixqa baxlidi. Arab elipbesi 28 heriptin terkip tapqan. Bu yeziq esli asasen uzuk tavuxlardin terkip tapqan bolup sozuq tavuxleri ayrim belguler bilen ipadilinetti. Xu seveptin bir munce qolaysizliqlar ciqip ahiri Naqt yaki I'jam ve Tashkeel digen islahatlar meydangha keldi. Tashkeel sistimisini Abul Aswad al Du'ali (d. 688) digen mexhur Arab tilxunasi Kufi yeziqi ucun layihelep ciqqan. Du'alining oqughucisi Al Khalil ibn Ahmad al Farahidi (d. 786) Tashkeel sistimisini davamliq islah qilip Fathah, Dammah, Kasrah, Sukun, Shaddah, Maddah digen 6 diacritic balguni qoxti. Bu yeziq Ummayad (661-755) devride qanuni yeziqqa aylandi. Baghdadtliq mexhur hettat Abu Ali Muhammad ibn Muqlah (d. 940, uc Khalifqa vezir bolghan) uninggha melum cikit ve cembreklik ceklimelerni qoxti. Arab yeziqining mukemmelixixi bilen birge her hil het nushilar meydangha kelixke baxlidi. Ular haraktir jehette "qurghaq" ve "nem" dep ikki cong tipqa ayrilidu. Qurghaq tiptikiler dep asasliqi qedimqi danim-danim yezilidighan Kufi xeklini korsitidu; nem tiptikiler keyin tereqqi qilghan her hil ulunup yezilidighan Naskh, Ruq'ah, Thuluth, Deewani, Farsi qatarliqlar. Arab yeziqining nushileri kop, bir munceliri xekil jehette ohxax bolup ularni peqet san ve heriplerge qoyulghan cikitlerning sanleri bilenla perqlenduruxke bolidu.
Bu Muhammad peyghemberning hijirye 10-
(632-633) yili