Bu maqalini dawamlashturushtin burun, men bizning Quyash sistemisi ustide bezi uchurlarni berip otup ketey. Men astronomiyege ait Uyghurche sozlerni bilmigechke, bir qisim nersilerni In’glizche alimen. Bilidighan tordashlar bolsa, bu atalghularning Uyghurchisini mushu tor betige chiqirip qoyushini soraymen. Bulupmu Quyash Sistemisidiki pilanétalarning isimliri qatarliqlar manga bekla lazim boliwatidu. Men silerge aldin ala rexmet eytimen.
Hazir quyash sistemisining towendiki 11 pilanétasi bar. Iskopkining ichidiki ularning quyash bilen bolghan arlighini korsitidu. Uning birligi In’glizche «Astronomical Unit yaki AU» dep atilidighan «Astronomiyelik Birlik» bolup, bizning yer sharimiz bilen quyashning arlighini korsitidu. 1 AU = 149597870.691 Km.
Quyash ? Mercury (0.39) ? Venus (0.72) ? Yer Shari (1) ? Mars (1.5) ? Ceres (2. Jupiter (5.2) ? Saturn (9.5) ? Uranus (19.2) ? Neptune (30.1) ? Pluto (39.4) ? Hyakutake (texminen 400)
Bu 2 Seperchi quyash sistemisidiki chong pilanétalarning hemmisini tekshurdi. Seperchi 2 Neptune ning qeshidin 1989-yili 8-ayning 25-kuni otti. Quyashning tartish kuchining sirtighiche barghan Alem Tekshurguchilerdin jemi torti qoyup berilgen bolup, burunqi ikkisi «Pioneer 10» we «Pioneer 11» (Pyonur 10 we Pyonur 11) dep atalghan idi. Lekin, bu qetimqi 2 Seperchi aldinqi ikkisidinmu eship chushup, insanlar yasighan eng yiraqqa barghan nersige aylandi.
Bu ikki Seperchining ustide birdin Altun Rekord bar bolup, uning diyametiri 30 cm kelidu. Bu
rekordqa yer sharidiki hayatliq bilen mediyetning her xillighini ekis etturidighan resimlerdin 115
parche we her xil awazlar qachilanghan bolup, uning meqsidi bashqa pilanétalardiki hayatliqlar
uchrap qalsa, ularni mushu arqiliq qarshi elishtur. Qachilanghan awazlarning ichide oxshimighan
mediyetning oxshimighan dewirdiki muzikilirimu qachilanghan. Men pat yeqinda bu
awazlarning ichide Uyghurche awazning bar yoqlighini eniqlap kormekchi. Bu toghrisidiki In’glizche uchurlarni towendiki tor betidin koreleysiz :
http://voyager.jpl.nasa.gov/
Otken heptining Peyshenbe kuni (2005-6-9) Caltech ning profesori doktur Ed Stone bizning idare JPL ge kelip, bu ikki Seperchining hazir qeyerde nime ish qiliwatqilighi toghrisida bir doklat berdi. Men uninggha qatnashtim. Eger siz In'glizchini bilsingiz, bu doklatta qoyup beriligen bir qisim video shekildiki resimlerni towendiki tor betidin koreleysiz:
http://voyager.jpl.nasa.gov/
Mushu tor betining eng aldida towendiki tekist bar:
"NASA's Voyager 1 spacecraft has entered the solar system's final frontier, a vast, turbulent expanse where the Sun's influence ends and the solar wind crashes into the thin gas between stars. Read More
Interstellar Terms
View Interstellar Video"
Siz yoqurqining eng axiridiki "View Interstellar Video" digen yerini cheksingiz bolidu.
Ustidiki 1-resim (kechurung bu yerge u resimlerni kirguzelmey qaldim. Keyin qayta sinaymen) mushu ikki Seperchiler oz sepiri jeryanida tartqan, Yupiter, Saturn Uran, Neptun larning resimidur. Bu resim resmiy tartilghan resimlerni birleshturush arqiliq berpa qilinghan bolup, u hergizmu sizilghan resim emes. Bu ikki Seperchini JPL bashquridu. Seperchi tartqan resimlerni men Biliwaldiki Sohbette tilgha alghan «Igiz Alem Boshliqi Xewerlishish Tori» arqiliq Yer Sharigha mangdurup beridu. Seperchi bilen alaqilishidighan yer usti ponkitining antennasi diyametiri 70 meter kelidighan antenna bolup, yer shari bilen Seperchining arlighi intayin yiraq bolghachqa, hazir yer sharidin mangdurulidighan uchur quwiti 20 kilowat kelidighan S-band mikro dolquni arqiliq mangdurulidu. Diyameteri 34 meter kelidighan antenna hazir Seperchi bilen alaqilishishqa kuchi yetmeydighan bolup qaldi.
Bizning idare JPL de Seperchining bir modéli bar. Men bügün ashu modél bar yighin zaligha
bérip, özem u modél bilen bir parche resim chüshüp keldim (yoqurqi resimni körüng). Hemde
heliqi «Altun Rekord» tiki awazlarni anglap baqtim. Eslidiki rekordta 55 milletning tilidiki qarshi
elish awazi qachilanghan bolsimu, bu zaldiki ziyaretchiler uchun teyyarlighan rekordqa aran 6-7
milletning awazini kirguziliptu. Men «Salam» digen soz bilen «Essalamu-eleykum» digen sozni
bir az tonup, uning birsi Turkche, yene birsi Erebche bolishi mumkin dep oylidim. Ishxanamgha
qaytip kelip, Internetni axtursam, ras digendek yoqurqi milletlerning awazi bar iken. Emma,
Uyghurlarning awazi yoq iken. U milletlerning tizimligi towendiki tor betide bar iken: http://voyager.jpl.nasa.gov/spacecr.../languages.html
Her xil shekilning resimliri oyulghan «Altun Rekord» ning resimini towendiki tor betidin koreleysiz:
http://voyager.jpl.nasa.gov/spacecraft/goldenrec.html
Men yoqurida eytqandek, alem boshlighidiki ariliq birligining birsi AU (Astronomiye Birligi) bolup, bir AU yer shari bilen kunning arlighini korsitidu. Qimmiti texminen 1AU = 150 milyon kilometer.
2003-yili 7-ayghiche, 1-Seperchi kun bilen bolghan arlighi jemi 13.3 milyart kilometer (88 AU) kelidighan yiraqliqqa mangdi. 2-Seperchi bolsa 10.6 milyart kilometer arliqqa mangdi.
Quyash sestimisidiki quyash bilen bashqa pilanetalarning hemmisi bir texsige oxshaydighan tekshilik ustide aylinidighan bolup, bu ikki Seperchi Neptunni ziyaret qilip bolghandin keyin, quyash sestimisi tekshiligidin ayrilip, quyash sestimisining chegrisigha qarap yurmekte. Uning ichide, 1-Seperchi quyash sestimisi tekshiligi bilen 38 gradus yasap, shimalgha qarap, her yili 3.6 AU yiraqliqqa qarap mengiwatidu. 2-Seperchi bolsa, quyash sestimis tekshiligi bilen 48 gradus bulung yasap, jenupqa qarap her yili 3.3 AU yiraqliqqa mengiwatidu.
Hazir 1-Seperchi kundin 14.5 milyart kilometer yiraqliqta bolup, bir alahide rayongha yeqinliship qaldi. Bu rayon quyash sestimnisinining eng axirqi chegrisigha toghra kelidighan rayon bolup, u yerde quyashning tesiri yoq bolup ketip, bizning quyashning shamili bashqa-bashqa yultazlar arisida hasil bolidighan bir qewet nepiz hawagha soqulidu. Bu toghridiki bir resim we bashqa In’glizche uchurlarni towendiki tor betidin koreleysiz:
http://voyager.jpl.nasa.gov/index.html