Atalghulargha Izahat 2

[guest]

Atalghulargha Izahat 2

Millet we milletchilik

Millet- melum bir millet. Mesilen: ros, girman, uyghur... Qatarliqlar. Millet bizge erepche "milliyyet" tin kelgen.
Milletler ara - intérnatsional- beynelmilel.
Milletchilik- 1789 diki firansiye (parij) inqilawi bilen teng dunyagha tiximu yiyildi. Herqaysi döletlerdiki siyasi gorohlarning milletchilik heqqide oz noxti-nezerliri bolsimu, butun loghatlarda menasi eng chushunushluk, iniq bolghan soz "milletchilik" tur.
Milletchilik - özi tewe bolghan milletning menpetini qoghdash dimektur.

"Men uyghurning xaqani" - oghuzxan,
"Egme-oyning egmisi" -maxmut qeshqiri,
"Awtonum rayunda men, ros emes, ya in'gilis "- nurmemet orkishi,
"Koyunup halinggha oyghatsam sini, anglimaysen zadi nime bolghining?" - Abduxaliq uyghur.
"Hichqachan adem yingilmes wehshi dushmen aldida"- nim shihit largha oxshash yene minglighan millitim uyghur dep otkenler uyghurlarning
Milletchi pir-ustazliridur. Allagha eng sadiq uyghur bendiliridur.

Bugunki "millet" digen soz islamdin ilgiri tilimizda "xeliq" idi. Xeliq-sozi tilimizda yene xelq, xeq, qaliq, qalq, xaliq depmu atilidu. Xeliq "qaliq" tin kelgen. Qedimde uch tal yaghachni chitip yasalghan kepe oy - "qaliq" dep atalghan. Belgilik yer-tupraqlarni oy tutup qalghan, mueyyen ziminni yurt-weten tutqan, "qaliq"larda yashaydighan, tili, dili, qini, adetliri bir bolghan uyghurlar Uyghur qaliq (xeliq)laridur. Bugunkisi boyiche uyghur millitidur.

Dimek xeliq, xelq, qaliq, xaliq, xalq, millet -digenler tengdash menagha ige isimlardur.

Bu yerde xeliq sozidiki "li"din ayrilip "xeq" bolop qalghan bir sozmu bar. U qarshi jins, yat, ayrilghan, selbi shexsi, qarshi terep, dushmen millet Menaliridimu kilidu. Mesilen: satqun xeq, xotunxeq, erxeq, yat xeq, xeqning yiri, yawuz xeq, xeqni bozek qilish qatarliqlar.

Bu heqte uyghur millitining menpetini qoghdaydighan tetqiqatchilirimiz, tilshunas, tarixshunas, uyghurshunas ediplirimizge mohtajbiz. Chunki ordu tarixchiliri
Q.H.G .O .....Qatarliqlar uyghurlarning neslini xitaygha chitishqa urunup kop aware boldi. Mexsetliri- uyghurlarning musteqilliqini qoligha ilish heq-hoquqlirini uyghur
Kimlikidin mehrum qaldurushtur. Uyghur kimlikimizdin qanchilik mehrum qaldurghanliqliri bizge bek bilinmekte.

Bugun insanlar, ademler, bendilerning hemmisi millet emes, belki xeliq dep atilidu. Komunizim ghayisi aldi bilen milletlerni, doletler we wetenlerni yoqutup Kelguside kominizimni emelge ashurush idi. Bu shuarni "xitayche sotsiyalizim" arqiliq dunyani birlikke kelturushke we "xitay birliki-jungxa fidratsiyuni"ni Ishqa ashurushqa tedbiqlighan xitaylarning sotsiyalizim lagiridiki herkimni aldap honeri aqmighanda"junggoche sotsiyalizim" dep turiwalghan tarixqa qisqiche nezer Salsaq, xitaylarning oz milli menpeti uchun irqchiliqtin iship ketken xitayche haywanliq qiliwatqinini, sotsiyalizim-kominizim bilen hich alaqisining yoq, Qara niyitining barliqini sotsiyalizim lagirigha bolopmu xoshnisi roslargha qara niyitini bek tiz sezdurup qoydi:
Sherqi yawropada ichilghan bir qitimliq sotsiyalizim lagiridiki doletlerning yighinida xitay
Wekilliri"kominizim lagiri kapitalizim lagirigha qarshi urush ilan qilishimiz kirek. Bu urushta sotsiyalizim lagiridin Yirim nopos chiqim boloshi mumkin. Uning bedilige kominizim dunyada ishqa ashidu..." Dep otturigha chiqqan. 2-Dunya urshining Xarabeliridin yingi chiqqan doletler xitayning qara niyitini bilip qarshi chiqti.

Yene bir qitimliq yighinda xitaylar:"ssotsiyalizim-kominizim tuzumi adaletni yaqlaydu. Sotsiyalizim lagiridiki artuq tupraqlarni her-qaysi Doletlerdiki noposqa qarap qayta teqsim qilish kirek..." Dep otturigha chiqti. Ussuri deryasida, witnam chigrisida qayta teqsim qilish uchun Yer islahati ilip barghan xitaylar ighir meghlubiyetke uchridi. Wetinimizde 3 miliyon'gha yiqin esker toplap sowitler ittipaqi arqiliq dunyagha yurush qilish Harpisida amirika-sowit otturisda yiqinlishish peyda boldi. Roslar awghanistandin chikinip chiqti."Sowitler'ittipaqi" derhal tarqitiwitildi.

Gorbachow rosiye jumhuriyetlirining musteqilliqini ilan qiliwetti. Qirghizistan musteqilliqni ilan qilishtin burunla amirika qirghizistan bilen diplomatik munasiwet Ornatti. Chigrigha amirika herbi baziliri orunlashti. Kuchluk milletler oz menpetlirini qoghdash uchun ajiz milletlerge yardem birishke mejbur bolmay qalmaydu. Bizmu uni Insanperwerlik, kishilik hoquqning ghelbisi dep chushinishke mejbur biz.

Nezerbayiwning erebistan ziyaritidiki tv pirogrammisi isimde turuptu. Hejge birip turup qalghan turkistanliqlar kop hayajanlan'ghan idi. Igisining yarilshingni men yarattim, yaralmishing ozengdin diginige, 40 yil eribistanda yashapmu ereplerning pasport bermiginige qarimay - ilan qilin'ghan musteqilliqni " Karamet", "mojize", "teqdir-pishayne","qismet"ke taqighan beziler yaqilirini chishlep qilishqan idi. Bularni yizishtiki meqstim xurapiliqqa patqan insanlarni kichik korush Yaki ulargha yaman niyette bolosh emes. Millet, din, weten arisidiki munasiwetlerni ozemning iniqliwilishim uchundur. Milletchilikning - özi tewe bolghan milletning
Menpetini qoghdash ikenlikini tekrarlashtur.

Sowitler ittipaqidin nezerbayiwning qazaqistanigha oxshash onlighan dolet qayta tughuldi, yuzligen millet qayta eslige keldi. Tarixni astin-ustun Qiliwetken bu tarqilish- "her millet oz wetinini tapsun!" - shuarini dunyagha ilan qildi. U eslide allaning qurani kerimide bar shuar idi. Allaning herbir milletni Oxshimaydighan til bilen sozlishidighan qilip yaratqanliqining ozi - bendem sen aldi bilen milletchi bol diginidur. Wetini yoq millet bolmighan, uyghurlarning wetini Wehshi haywandin perqsiz xitaylar teripidin bisiwilin'ghan.

Komunizim ittipaqi, dini qirindashliq we intirnatsiyolni aghzidin chushurmeydighanlar dunyaning qeyiride bolsa-bolsun, ularning qiliwatqanlirining hemmisining Tigi-tekti milletchiliktur. Milletchilik insanning qinida, jinida mawjut bolop turidighan tebi mawjudiyettur. Erebistanni korgenlikim uchun alladin bashqa herkim Ustide koz-qarashlirimni otturigha qoyup bashqilar bilen ortaqlishishitin chikinmeymen. Milletchilik - özi tewe bolghan milletning menpetini qoghdash dimektur.

Axiri 3-de

Sidiqhaji.Musa (Diplom Arxitiktur)
info@uyguria.com